De Pagode van de muur

In de "Lonely Planet" staat dat Sisophon meer een doorgangsstad is met weinig bezienswaardigheden. Maar het stadje Sisophon heeft veel pagodes.  De Wat Chen cheang ('pagode van de muur') is de pagode die je vanuit de verte kon zien op de steile rotshelling tijdens het avondje eten met het team op het perceel van collega Phally aan de mooie tafel op de plek waar hij nu zijn huis bouwt. Het is geen grote toeristische trekpleister, maar de ligging is werkelijk prachtig zo op de berg. Op het internet staan een tweetal regels over deze pagode. Dit maakte me meer nieuwsgierig.

Deze pagode blijkt in de periode van de Rode Khmer totaal vernietigd te zijn en is rond 1995 opnieuw gebouwd. Een collega vertelde me dat toen hij in 1988 hier geweest was op de plek waar nu de pagode gebouwd is alleen een houten hut stond met een enkele monnik.

Op de foto zie je een gedeelte van het team van TDSP met wie we gezamenlijk de pagode en berg bezochten, uitgezonderd het kind geheel links. De man met de pet is Dhr Phallie die bij ZOA heeft gewerkt, en nu accountant is en bezig is met het bouwen van zijn nieuwe huis, op 10 minuten lopen afstand van waar deze foto is genomen.

In de woning aan de linkerkant op  de foto hierboven wonen vrouwen met hun kinderen die door hun man verlaten zijn. Het is gebruikelijk dat leken pas na de monniken eten, en dat nooit eten aangeboden word dat al is aangebroken. Ook eten monniken in de avond niet, heb ik gehoord. Hieronder volgen nog enkele foto's van het bezoek aan het terrein de pagode van de muur met collega's.

Dhr Ruth (projectmanager) en ik met het jongere gedeelte van het team. Van links naar rechts Moniroth, Jana (van wie onlangs de grootvader is overleden en bij wie we allemaal op de begrafenis waren), ik, Buthi, Sok en tenslotte Ruth.

De pagode gezien met de rotswand op de achtergrond.

Een ervaren collega; een geschiedenis van Sisophon.

De levensloop van mensen verteld vaak iets over de geschiedenis uit het geschiedenisboek. Maar ja, het is altijd makkelijker terug te kijken, dan om die lijn in je eigen leven in het hier en nu te zien.

Wij hebben gelukkig nooit een oorlog meegemaakt. Dit is voort behouden aan de generatie van mijn grootouders.

In Cambodja ligt dit anders; Hier heeft iedereen die voor 1979 geboren is de volle oorlog meegemaakt, terwijl afhankelijk van provincie de naweeën van oorlog bewust meegemaakt zijn door iedereen geboren voor 1989.

Het levens verhaal van mijn collega Mr. Ruth geeft een beeld van de turbulente recente geschiedenis van Cambodja. Het toeval, of de voorbestemming,  wil dat we samenwerken in een project waardoor ik in de gelukkige situatie ben hem en de geschiedenis van Cambodja beter heb leren kennen. Dit deel ik graag met jullie.



Dhr Ruth is opgegroeid in Phnom Penh als zoon van een welgestelde familie. Dit in een periode dat het land het toevluchtsoord werd van talloze vietnamezen die hun land ontvluchten. Terwijl het platteland gebombardeerd werd om de Vietcong op Cambodjaans grondgebied uit te schakelen, leefde hij met zijn vader en moeder in Phnom Penh. Zijn vader werkte als chauffeur van koning Norodom Shihanouk. Het was de eerste koning van een nieuw onafhankelijk Cambodja (Sinds 1953). Toen de Rode Khmer in april 1975 de stad bezette werd Dhr. Ruth als jongeman met zijn ouders gedwongen om naar het platteland te vertrekken.

Omdat hij het eten van alleen schamele rijst rantsoenen beu was, probeerde hij toch met een peugot fiets terug te keren naar zijn ouderlijk huis in de stad, maar dit werd belet door de Rode Khmer. Toen hij terug wilde gaan naar zijn ouders is hij ze kwijt geraakt, en is toen richting het westen gefietst.

Onderweg in de provincie Kampong Cham kwam hij een man tegen met een kar met een kapotte wiel met daarin een oude vrouw.

De man vroeg om hulp en wilde een ring met saffier geven voor het wiel van de fiets. Dhr Ruth
draaide het wiel van zijn fiets voor de man, en vroeg alleen om een blikje melk. De man zei dat hij nooit zo'n hulpvaardigheid had gezien sinds hij geen zwarte haren meer had, en vroeg of Dhr Ruth mee wilde naar hun familie in het noorden in de bossen waar ze materiaal hadden om klein wild te vangen.

Hij besloot toch alleen verder te lopen, en kwam wonderlijk genoeg na een tijd een verlaten fiets tegen, later kwam hij twee vrouwen een verpleegster en een vrouw van een officier met hoge rang. Hij besloot na met de vrouwen gesproken te hebben toch alleen verder te reizen omdat het reizen als jongeman zijnde met twee vrouwen alleen maar vragen en tot valse beschuldigingen zou kunnen leiden door het regime.

Uiteindelijk kwam hij in een dorpje in een district terecht, niet ver van Sisophon vandaan. Hem werd bevolen om buiten het dorp in het veld te verblijven om daar watermeloenen e.d. te oogsten, en overleefde zo goed als kwaad als het kon door te vissen, boomstronken uit de grond te trekken om fruitboompjes te planten, en af en toe ene schorpioen te eten. Op bevel van Pol Pot werden op het land barakken gebouwd van bamboe waar mensen gehuisvest werden uit de stad zonder familie in de dorpen. Deze mensen hadden de laagste positie in de samenleving onder de Rode Khmer, en onder een regime waar het spreken van een buitenlandse taal, of het hebben van een boek op zak, de dood kon betekenen, heeft hij ook nooit verteld dat zijn vader voor de Koning gewerkt had.

De watermeloenen waren trouwens niet voor eigen consumptie, en hij heeft ook nooit mensen  in het dorp watermeloenen zien eten. Mensen kregen drie maal daags rijst met soms op feestdagen een beetje vis. Als mensen betrapt werden dat ze een meloen aten, werden ze misschien geëxecuteerd. Ook al heeft hij dit zelf niet gezien.

De rode Khmer leden vroegen zich af hoe het kwam dat hij nog zo goed in zijn vel zat. Dit kwam omdat hij op creatieve wijze zijn rantsoen aanvulde met af en toe een schorpioen, een ander insect of  wild groeiend fruit, en hij werd naar een andere locatie gestuurd om daar mee te werken om een dam aan te leggen.

Hier waren de leefomstandigheden ietsje beter. Hij zei colonnes vrachtwagens gezien te hebben vol met zakken rijst die bestuurd werden door Chinese chauffeurs klaarblijkelijk onderweg naar China.

Hij herinnert zich dat mensen crepeerden in de barakken en als laatste vroegen om een hap rijst om daarna de laatste zucht uit te blazen.

In 1979 kwam officieel een eind aan het schrikbewind van Pol Pot omdat Vietnam met 150,000 militairen Cambodja binnenviel en de Rode Khmer onder de voet liep.

In de grensprovincies met Thailand echter bleven eenheden van de Rode Khmer vanuit het oerwoud actief.  Vietnam bevrijde Cambodja van het schrikbewind van Pol Pot maar hier stond een prijs tegenover. Als je nu met Cambodjanen praat dan hebben ze het meer over een bezettingsleger dan een bevrijdingsleger.

Vietnamese hoge ambtenaren en met hun bevriende Cambodjaanse ambtenaren van de voorloper van de Volkspartij van Cambodja (Cambodian Peoples Party), de Kampuchean People's Revolutionary Party (KPRP) deelden de lakens uit, en zorgden dat zij winstgevende posities in handen kregen. Zoals grond of winkels. Tegenover ons kantoor is een winkeltje, een toko waar 5 pannen staan met verschillende gerechten die je voor 1$ per stuk uitzoeken kan, en die met genoeg rijst genoeg zijn voor een hele familie, en een computerwinkel; allemaal van dezelfde familie die toevallig ook al jarenlang lid zijn van de partij.

Sinds 1979 is het gebied rond Sisophon voor het grootste gedeelte ontbost . Omdat door het te ontginnen de bewoners beter af zouden zijn werd verteld door de plaatselijke partijleiding. Het land werd omgezet in rijstvelden. Dit was ook nodig voor een groeiende bevolking. Het verhaal gaat dat de vrachtwagens met houtstammen vertrokken richting Vietnam. De Cambodjaanse Volkspartij is nu nog steeds aan de macht.

Het is raar te geloven dat dertig jaar gelden dit gebied nog bebost was. Alleen de rode kleur van de verarmde en uitlekkende bodem, af en toe wat plukjes natuurlijk bos en de bossen rond Angkor Wat verraden dit nog. Sinds 1979 zijn in de provincie Banteay Meanchey de bossen zo goed als weggekapt. In deze periode is in Cambodja naar schatting 20% van de bossen gekapt, en zakte het bos areaal van 70% naar 50% van de totale oppervlakte.  

Bovenstaande foto laat een vlakte met rijstvelden zien dat in 1979 nog grotendeels bebost was. Het uitzicht is ongeveer 50 km, na de horizon volgt nog een zelfde vlakte tot de stad Siem Reap en Angkor Wat waar de eerste grotere bosgebieden zijn.

Stuk land in een ecologische zone dat mogelijk is gemaakt met EU subsidie.

Het is nu in sommige situaties, bijvoorbeeld op een huwelijk of in een restaurant waar mensen van de Volkspartij aanwezig, verstandig om niet met je onpartijdige tafel genoot het over deze zaken te hebben. Zoals het ook taboe is te praten over de zeer slechte toestand van de districtswegen, waardoor sommige dorpen in de regentijd geheel onbereikbaar zijn.

Nationale weg No 59 in aanleg richting Thailand, maar word onderwijl wel gebruikt door doorgaand verkeer.

De Nationale weg word gemaakt met Chinese investeringen en door een Chinees bedrijf.

Provinciehuis Banthey Meanchey in Sisophon vlakbij kantoor TDSP.

Na de Pol Pot tijd waren er weinig mensen meer over die meer dan twaalf jaar onderwijs gevolgd hadden. Dhr Ruth werd uitverkoren door de partij om in Oekraïne elektro techniek te studeren.Bij terugkomst werd hem gevraagd in Vietnam een functie voor de Volkspartij te bekleden maar heeft dit geweigerd. Omdat dit tot de nodige kritiek en vragen leidde werd hij voor korte tijd priester in een kerk.

In 1992-1993 toen VN troepen de overgang naar een democratische gekozen regering bewaakte was Dhr Ruth vertaler bij de UNTAC. In deze periode werden ook soldaten van de rode Khmer die zich aangaven ingelijfd in het Cambodjaanse leger waarbij ze hun eigen rang behielden. Deze verzoening werd geïnitieerd door Vietnam, en er word gedacht dat als dit niet gedaan zou zijn nog steeds Rode Khmer eenheden vanuit het oerwoud een guerrilla strijd zouden hebben gevoerd.

De commune waar hij in het dorp overleefde heet Bosbov . We zijn in dit gebied al een keer in een dorp geweest om met boeren te praten over de water- en sanitaire voorziening en dergelijke. Hij is echter nog steeds niet terug geweest naar het dorp zelf waar hij in het veld overleefde. Hij denkt dat de meeste mensen in het dorp of heel jong waren in de tijd van Pol Pot, of niet meer leven.
Dat Cambodja nog vol in de periode van wederopbouw zit met de oorlogsjaren nog zo relatief  vers, kan verklaren waarom het hier grosso modo gebruikelijk is het bord tot de laatste rijstkorrel op te eten.

Tractor met boeren maakt ruimte voor vrachtwagen met de nieuwe rijst oogst.

Dhr Ruth heeft onder andere in projecten gewerkt in Myanmar en de Filipijnen. In Myanmar heeft hij als vrijwilliger meegeholpen met de directe noodhulp na de verwoestingen door de cycloon Nargis waarbij meer dan 130,000 doden vielen.
Hij werkt sinds drie maanden bij TDSP in projecten op het gebied van duurzame en gezonde kleinschalige landbouw en veeteelt, en hij is een echte veld-opbouwwerker.

Dhr Ruth (geheel links) tijdens een bijeenkomst in het Malai Distrikt aan de Thaise grens, in het kader van ons behoeftenonderzoek.

We werken samen in een behoefteonderzoek voor TDSP waarbij we verschillende communes- en dorpshoofden bezoeken om te kijken wat lokale behoeften zijn voor nieuwe projecten. Wat uiteindelijk zal leiden tot een bijgewerkte strategie en een nieuw projectvoorstel. Hierover later meer. Tot nog toe hebben we 2 bijeenkomsten per dag in het veld gehad tijdens veldwerk waarbij op de brommer naar de afspraken gegaan word. Zo goed als al de wegen behalve de hoofdwegen zijn van zeer slechte kwaliteit en bewoners wachten vaak al jarenlang op beterschap. Dit is echter geen taak voor een NGO.

Zegening van het kantoor.

Monniken spelen in Cambodja nog steeds een belangrijke rol. Dit ondanks de vervolging door de Rode Khmer tot begin jaren negentig. Ongeveer 3000 tempels werden vernietigd en slechts 500 monniken overleefden deze tijd.
De Theravada richting binnen het Boeddhisme is het dominate geloof. Ongeveer 90% van de Cambodjanen is Boeddhistisch. Theravada boeddhisme werd geïntroduceerd door koning Jayavarman Paramesvara, die op de troon kwam in 1327, en koos voor het boeddhisme uit sri lanka.

In het dagelijkse leven zie je vaak monniken. Voor een winkel staand met bedelzak staand om een aalmoes, wel of niet vergezeld van een kind die door ouders in het klooster geplaatst zijn. Achterop een brommer op weg naar de pagode, of in een computerwinkel voor een cursus. Het is in Cambodja zeer gebruikelijk om in plaats van eten geld te geven waarbij de gever zijn schoeisel uitdoet en de handen tegen elkaar plaatst. De monnik zegt na een gift gebeden op, die geluk en voorspoed brengen. Als een winkeleigenaar geen geld geeft blijven de monniken even stil staan en lopen rustig door.
Ook worden monniken gevraagd voor zaken als ziekte, sterfte, geboorte, geluk en het inwijden van huizen en gebouwen.

Op de veertiende verjaardag van TDSP kwamen drie monniken een een priester langs om het kantoor te zegenen. De oudste van de monniken is de meest gerespecteerde van de omgeving. Het is dan gebruikelijk de monniken bij het Klooster te vragen langs te komen, en te zorgen voor lotusbloemen, wierook en levensmiddelen voor de monniken die ze mooi verpakt meekrijgen. Dara vraagt jaarlijks aan de monniken om het huis in te zegenen.
Hij had voor een grote rieten mand, wierook, lotusbloemen, en een wasmand die dienst deed als emmer voor water, en voor bananen om te offeren gezorgd.
In de ochtend werd het huis schoongemaakt en de mat neergelegd met geschenken voor de monniken.

Ook werden bananen neergelegd bij het altaar in de tuin. Terwijl vier collega's de monniken op de brommer gingen halen. De monniken werden onthaald en gingen in lotushouding zitten op de mat. De priester ging voor met gebeden die gericht waren aan Boeddha, en betrekking hadden op het goede en slechte handelen van de van het team, om deze te accepteren, en energie en kracht te geven voor het werk. Het is een vrije vertaling omdat de gebeden in het Pali-Sanskriet gedaan worden, en slechts enkelen dit verstaan onder de collega's.
De leken gingen zitten in een houding waarbij beide benen naast het lichaam gelegd worden. Ik moet eerlijk bekennen dat dit me niet zo goed afging; Ik heb duidelijk meer oefening nodig, omdat het best wel een ongebruikelijke houding voor me was.

Hierna ging de ceremonie verder op de veranda. We kregen even de tijd om een korte broek en shirt aan te doen. Omdat het water met lotus-bladeren in de grote wasmand die gebruikt werd als ton niet werd gebruikt om het huis te wijden maar mijn collega's en mij. Al zittende op de trap werden we van achteren door de monniken nat gegooid met scheppen water als een soort zegening. Dit was erg verfrissend.

Na het afdrogen en droge kleren aangetrokken te hebben, gingen een aantal mensen praten met de priester en monniken.

'S avonds tenslotte werd er gekozen wat en waar te eten. Uiteindelijk werd er gekozen om gebraden eend zelf te maken. Ik voelde me vol energie om aan het werk te beginnen. De foto's van het eten hierboven zijn trouwens genomen tijdens het koken. Het is in Cambodja gebruikelijk om te eten op een rieten mat. Zo hebben we ook met een twintigtal mensen op de veranda gegeten.

Een Cambodjaanse Begrafenis.

Een huwelijk en begrafenis horen beiden bij het leven. Nu had het lot betaald dat ik vrij kort na een huwelijk ook een Cambodjaanse begrafenis bijgewoond heb.
Midden in de nacht hoorde ik de telefoon van collega Vichea afgaan. Het bleek in de ochtend dat de grootvader van collega Jana overleden was. Ze woont bij haar Grootouders omdat haar ouders overleden zijn. Ze had voor haar Opa gezorgd toen hij al tijd op het ziekbed lag, en nu had hij dus zijn laatste zucht uitgeblazen.
Later werd duidelijk dat iedereen uitgenodigd was. Het is in Cambodja vrij normaal dat collega's vrij krijgen om een huwelijk bij te wonen. Verteld werd om het liefst witte kleding aan te doen, en in de middag gingen we dan onderweg.
De weg voerde langs huizen met in de verte rijstvelden, af en toe een pagode en veldje met lotusbloemen. We stopten eerst bij het huis van de familie van Vichea die best mooi bleek te wonen, omdat hij zich even wilde verkleden. Een mooi huis op een groot stuk land aan de provinciale weg, en ook de woningen van de families van de andere collega's die ik van buiten heb kunnen zien zagen er trouwens mooi uit. We gingen verder richting het huis van de familie van Jana. Op een gegeven moment kwamen we bij een pleintje in een dorpje, we sloegen linksaf en daar was een lange laan met aan de linker kant woningen met palmbomen, aan de rechter kant rijstvelden.
In het midden van de laan stond een feesttent opgesteld bij het kleine huis van Jana en het huis van de buren die ook familie waren. Zoals bij het huwelijk ook het geval was stond hier ook tussen de tafels die gedekt waren met een bord, rijstkom, lepel en eetstokjes een aparte tafel met een geldkistje en kasboekjes waar bijgehouden werd hoeveel geld er binnen kwam.
Niet raar eigenlijk zat ik te denken. Daar waar in Nederland dit soort dingen verzekerd worden, is dit in Cambodja denk ik niet gebruikelijk, en mensen hebben het vaak niet zo erg breed. Als je betaald had kreeg je een rood draadje om je pols, die je geluk en voorspoed brengt en die gezegend is door een monnik.

Rituelen en symboliek zijn erg belangrijk bij een uitvaart heb ik gezien tijdens de plechtigheden. Voor het eten werd er een ritueel gehouden met door de monnik om de overledene een goede doortocht te verlenen naar het volgende leven. We zaten buiten in de tent en aangezien het na zes uur was, was het pikdonker en hielden de muggen een blije dans rond de ene lamp die vlakbij onze tafel stond. Jana had het erg druk met bezigheden rond de begrafenis. Zij zat niet bij ons aan tafel. Deze uitvaart duurde twee dagen, de familie wast en kleed het lichaam van de overledene. Vroeger was het gebruikelijk de overledene langer in huis te houden

Terwijl we aan tafel zaten te wachten en er steeds meer mensen arriveerden kregen we een stapel van briefjes van $100. Ik dacht in eerste instantie dat ze echt waren, maar de briefjes waren nep. Ze worden naast briefjes van 50 en 100 Riel gebruikt om bootjes van te vouwen die dan tijdens de processie op de weg gegooid worden om de overledene te helpen in zijn volgende leven. Mooi hoe aan de ene kant het belang van geld aan de tafel met kas, en de relativiteit van geld in een moment gevat worden.


Voor het eten kwamen monniken en een priester langs waarbij als ze je passeren je je schoeisel uitdoet en buigt. De monniken en priester houden rituelen waarbij veel gezongen wordt, terwijl er daarnaast ook door de familie uitgekozen traditionele muziek wordt opgezet op een geluidssysteem, dat geassocieerd wordt met dat er iemand overleden is. De monniken en priester begeleiden de ziel van de overledene naar zijn volgende leven. De priesters en monnik krijgen eten mee om mee te nemen naar het klooster (vaak rijstebrij) en bij weggaan doen de mensen die naar hun toe gekeerd zijn bij weggaan hun schoenen uit en plaatsen hun handen hemelwaarts tegen elkaar aan. Hierna werd het eten opgediend aan de mensen met een rood koortje om hun pols, en liep Jana met haar Oma al de tafels langs. Na het eten zongen de mannen van de familie teksten bij de foto en lichaam van de overledene om de ziel van hun familielid te begeleiden.

Na het eten kwamen nog andere mensen uit de buurt aanschuiven, die hun respect kwamen betuigen, waarbij de mannen vrij snel een potje kaart gingen spelen terwijl anderen geld aan het vouwen waren. Het leven word vrij snel opgepakt.
Familieleden en vrienden die dichtbij staan blijven de hele nacht waken bij het huis, en spelen dan kaart of schaak om wakker te blijven.

De volgende ochtend kregen we vrij van het werk en gingen we allemaal naar de uitvaartprocessie toe. De processie vertrok lopend vanuit het huis. De kist werd gedragen en voorop liepen een Boeddhistische priester en monniken de processie ging naar het terrein van de tempel en crematie-plaats. Dit terrein bleek achteraf op zo'n 500 meter verder langs de lange laan te zijn. De stoet ging echter via een langere weg, met de klok mee door de dorpskern waarbij iedereen langs de kant van de weg naar de stoet keek en stil was. Iedereen die meeliep kreeg 3 wierook stokjes, een bosje rijstplantjes en een waaier ingerold in briefjes van 100 en 50 Riel die bij aankomst bij de crematie-plek aan de familie werden gegeven om gofferd te worden.

Toen het lichaam gecremeerd werd en er rook uit de schoorsteen kwamen, kwamen de emoties bij Jana en haar vrouwelijke familieleden los en werden snel achterop de scooter naar hun huis gebracht. De rest volgde te voet om net voor het middag uur rijst met groente en vlees te eten. Jana was druk heen en weer achterop een brommer op de laan met palmbomen tussen tempel-terrein en huis aan het rijden om daar nog dingen te doen bij de plaats waar de urn van haar opa geplaatst werd.

Eten met het team bij collega op het erf.

Gisteren avond vroeg Dhr Phally of ik Cambodjaans eten lekker vind. Hij is een collega die een maand hier als accountant werkt, en perfect Engels spreekt. Eerst werkte hij bij ZOA. Ja, zei ik, behalve dan een keer eieren op stokjes die ik bij een bushalte gekocht gehad. Deze eieren zaten nog in een schaal maar waren van binnen gepocheerd. Wel een hapje genomen; Ik ben een makkelijke eter maar dit ging er toch niet in. Voor de rest zei ik het Cambodjaanse eten, het resultaat van eeuwen smaken combineren, maar toch eenvoudig en puur, heerlijk te vinden. Hij zei dat hij het vroeg omdat hij me wilde uitnodigen om bij hem te komen eten. Later bleek dat het hele team uitgenodigd was. In totaal waren we met zijn vijven. Achterop de motor was het ernaartoe niet meer dan 15 minuten, en ik zag onderweg een interessante klif waarop een pagode staat. Het leek net uit zo'n Japans schilderijtje komen, een kale rotspartij met af een toe een bonsai achtige boom in nevelen gehuld. De pagode heet de Wat Chincheang wat 'pagode van de muur' betekent. Eenmaal aangekomen was het een beetje verwarrend waar hij nu precies woonde. Direct langs de weg was een houten optrek met binnen op de zandgrond allerlei mahonie meubelen. Waarop ik hem vroeg of hij in zijn vrije tijd meubelmaker was. Veronderstellend dat dit zijn werkplaats was. Nee, zei hij. Hij had ze net gekocht. Door de optrek die er uitzag als een houten poortgebouw van twee verdiepingen, kwamen we op een stuk land van ongeveer 8 bij 20 meter met daarop in het midden een prachtige mahonie tafel en aan het eind een hut die dienst deed als keuken waar zijn gezin op houten planken zat.

Huis van Dhr Paullie genomen op 21 december. Net nadat zand is bezorgd. Rechrsboven zie je de berg waartegen de Wat Chincheang aangebouwd is.

We liepen daarnaar toe om zijn echtgenote te begroeten. We gingen aan de prachtige tafel midden op het perceel zitten onder het genot van een Angkor Biertje.

Werkzaamheden op de plek waar we aten 2 weken later op 25-12-2011

Fotos van de meubels in "poortgebouw" genomen op 25-12-2011

Naast het perceel zag ik een mooi houten huis op korte palen van hout met aan het uiteinde een stuk steen. Dit wordt gedaan om te voorkomen dat het hout gaat rotten of dat insekten erin kruipen. Op het werk hadden we het ook al over de traditionele Khmer huizen gehad dus hij wees me deze aan, en vertelde mij er wat over. Waarop ik vroeg of hij daar woonde. Nee zei hij het was het huis van de buren. Hij zei dat hij al 20 jaar op het stukje grond woonde boven in het poortgebouw. Zijn familie was hiernaartoe gekomen toen het nog onrustig was in het land en dat het toen al gevaarlijk was om van stad naar stad te reizen. Zijn familie is zoals veel van collega's werkzaam in de landbouw. De meesten hebben het volgens mij niet breed. Kinderen delen vaak een kamer of slapen onder het huis onder een muskietennet. Maar niemand klaagt, en lijken trots en tevreden. Volgende week gaat hij beginnen met het bouwen van zijn nieuwe huis. Van steen vanwege de hoge hout prijs. Hij hoopt er over 3 maanden klaar mee te zijn, en hij heeft er geen bouwvergunning voor nodig. Het komt precies op de plek waar wij aan tafel zaten. Het eten dat werd opgediend op tafel door zijn vrouw was heerlijk. Het uitzicht onder de sterrenhemel op de fruitbomen en rotswand met pagoda prachtig.Het was een onvergetelijk diner met mijn nieuwe collega's voor de komende maanden.

Naar het kantoor van TDSP

De busreis naar het kantoor ging voorspoedig. Vichea een jonge collega die in Japan gestudeerd heeft als uitwisselingsstudent maar die door de tsunami hier geen vervolg aan kon geven, kwam me ophalen met de tuktuk om naar het busstation te gaan. Toen kwam ik er wel achter dat de reiskoffer best wel groot was, en ik best wel wat minder had kunnen meenemen, maar ja.

Grotere kaart weergeven Eenmaal in de bus had ik er spijt van dat ik geen lange broek aangedaan had; het was best wel frisjes 8 uur in de bus met airco, maar het ging wel. Weer wat geleerd; volgende keer doe ik zeker een lange broek aan. De reis duurde 7 uur, en voerde langs snelweg 1. Het grootste gedeelte van de reis voert langs laagvlakte dat vooral ten zuiden van het Tone Sap onderwater staat. In de provincie Kampong Cham gezien dat de rijst of klaar was om geoogst te worden, of mensen die bezig waren met het oogsten, ook trucks vol zakken met rijst gezien. De weg voert verder langs vele pagodes van de communes die je passeert. Onderweg ook een tweetal versierde huwelijksplekken die nu veel plaatsvinden. Buiten was het ook niet superheet zoals een wat slechtere zomerdag in Scheveningen zeg maar,met maar enkele mensen in de zee.

De weg gaat vanaf Battambang gaat de weg wat meer omhoog en vanaf hier ben je bijna in Sisophon; de plek waar het kantoor van TDSP ligt. Het kantoor ligt aan een drukke weg van deze provinciestad, en het ligt ook niet ver van de Thaise grens. In de middag bij aankomst opgewacht door wat jongere collega's en mezelf inclusief koffer achterop een brommer weten te proppen.

Hierboven zie je een foto van het huis waar TDSP gevestigd is. Het is een huis dat volgens mij uit de Franse tijd stamt met een stenen vloer maar houten wanden. Het is het huis van de buurman die een vertegenwoordiger is van de regering in deze stad. In de tuin staat onder andere een mangoboom,kokosnootboom, en papayaboom. Hieronder de foto van mijn slaapvertrek in het bijgebouw. In het bijgebouw zijn twee slaapvertrekken waarvan in een gekookt wordt. We eten in de middag en de avond samen met de collega's die hier zijn. Een aantal collega's blijven ook op kantoor slapen.

In de nacht genoten van de krekelgeluiden. Het deed me denken aan de nachten vroeger toen ik met mijn broertje en ouders in Indonesie en de Filipijnen woonde. Geen last gehad van de muggen ondanks dat ik geen ventilator aan had, alleen de klamboe gebruikt en wat muggenspul. De malaria medicatie niet gebruikt dat is hier in de stad echt niet nodig.

Bruidsmeisje zonder armen

Vorige week zei Dara: "we gaan ergens naartoe". We zaten in de Toyota van Dara's vaste Chauffeur in Phnom Penh, die Carina genoemd wordt omdat hij jaren in dit type Toyota gereden heeft. Aangezien het gesprek in het Khmer genoot ik van het uitzicht om te zien hoe de stad overging in lintbebouwing door het platteland. Op een gegeven moment wilde hij links afgaan; dat betekent hier gewoon even linksinvoegen op de rechterrijbaan, als spookrijder zeg maar, wachten tot het tegemoetkomende verkeer stopt en daarna de weg vervolgen. Heel normaal eigenlijk hier: Iedereen lijkt stalen zenuwen te hebben in het verkeer. Toen ik vroeg waar we naartoe gingen.

Dara en ik in de tuktuk in Phnom Penh

 Naar een bruiloft, zei hij. Ik zei vereerd te zijn. Ik was wel blij dat ik een lange broek en overhemd aangedaan had net voordat hij gebeld had, omdat ik dacht dat het om een werkafspraak ging. Het was de bruiloft van een neef van zijn vrouw. Buiten stond een ontvangstcomitee van leden van de familie opgesteld. Ik boog maar zo diep mogelijk met mijn handen tegen elkaar, waarna we een ingepakt pakje kauwgum kregen.  Binnen, in wat later bleek, het gebouw van de pagode van de familie bleek te zijn, zaten wel vijfhonderd man aan mooi versierde ronde  tafels en stoelen Deze worden bij een bruiloft door een bedrijfje geregeld worden.
Gelukkig zaten we binnen de poort net onder een stukje open hemel waardoor je mooi de sterrenhemel kon zien, over de groepjes bezoekers die steeds van nieuwe gerechten en de nodige drank bediend werden, was net de band te zien die voor de muziek tijdens deze avond zorgde. Op een gegeven moment viel me ook op dat er geld geteld werd achter ons, alsof er een loterij gehouden werd. Nee, zo bleek, hier werd het geteld dat door de bezoekers in een enveloppe gedaan word waarbij ongeveer een bedrag van $10 per persoon verwacht wordt. Het dekt de onkosten. Het deed me denken aan bruiloft van een Filipijnse collega die ik jaren geleden bijgewoond heb.  De moeder van de bruidegom kwam ons bedanken met op haar arm een meisje, wat later haar kleindochter bleek te zijn, zonder armen.
Het meisje, ongeveer 5 jaar oud, bleek per ongeluk een mijn opgeraapt te hebben dat ze voor speelgoed aanzag. Gelukkig heeft ze het overleefd, en hopelijk kan ze ook in de toekomst trouwen. Het huwelijk is Cambodja erg belangrijk en word vaak aan het eind ervan het jaar gevierd. Veelal spelen koppelaars binnen de familie een rol, vooral op het platteland, en betaald de bruidegom een bruidsschat aan de familie van de bruid. Huwelijken konden tot voor kort wel 3 dagen duren maar dit word tegenwoordig steeds meer ingekort tot 1 dag, en ook is in de grote steden het steeds meer gewoon om huwelijken niet door de familie te laten bepalen maar door de partners zelf. Wat betreft ongevallen door landmijnen uit de dertig jaar dat het land in oorlog blijkt dat vorig jaar ongeveer 270  slachtoffers gevallen zijn. Een derde van de mensen die met een mijn in aanraking gekomen zijn zijn kinderen. In Cambodja zijn er meer dan 35 duizend mensen die verwondingen hebben opgelopen door landmijnen. Wrang is dat in februari in een jarenlang grensconflict tussen Thailand en Cambodja door Thailand clusterbom-munitie is gebruikt waarbij een gedeelte vaak niet direct ontploft. Door de lichtgevende kleuren oefenen deze explosieven een aantrekkingskracht uit op kinderen waardoor de mensen, en vooral kinderen in de omliggende dorpen een groot gevaar lopen hierdoor gedood of gewond te raken. Meer dan 80% van de Cambodjanen leven op het platteland.Vooral op het platteland leveren landmijnen een gevaar op, en het word afgeraden buiten de gebaande paden te lopen.

Eerste Cambodjaanse conferentie over klimaat en energie

Terwijl in Durban de Klimaattop aan de gang is, werd in Cambodja de eerste conferentie over klimaat en energie gehouden in het Phnom Penh Hotel.

Op uitnodiging van Dara hier samen met hem naartoe gegaan. Ik viel letterlijk met mijn neus in de boter van de lunch die ze verzorgden met Japanse sushi en Cambodjaanse gerechten omdat de conferentie eigenlijk een maand eerder plaats zou vinden. Het was eigenlijk de eerste conferentie die ik bijgewoond heb, bij binnenkomst kreeg je na het invullen van je naam en organisatie allerlei documenten in het Khmer en Engels en zelfs een officiële conferentie tas. Na een toespraak van de hoogwaardigheidsbekleders waaronder de Cambodjaanse minister voor milieu, werd er een beeld geschetst van de problemen en uitdagingen waar Cambodja voor staat, en stilgestaan bij de overstromingen in het land aan het einde van de regentijd. Overstromingen in de Mekong delta in de regentijd afgewisseld met droge perioden in de winter zijn een normaal fenomeen in Cambodja. Dit valt ook te zien aan de huizen op palen in het riviergebied van de Mekong. In de provincie Kampong Cham (Cham betekent arm vanwege de arme grond en bevolking) zijn gebieden die jaarlijks overstromen in de periode tussen juni en november door doorbraken in de natuurlijke oeverbeddingen die hier gevormd zijn. In dezelfde periode wanneer de Mekong rivier meer water verwerkt door de moessonregens, wordt wanneer de delta het water niet meer kan verwerken, dit noordwaarts vervoert naar het Tonle Sap meer. Het waterpeil van het meer stijgt van 1,5 meter naar tussen de 10 en 15 meter en het oppervlakte van het meer stijgt van 2,590 km2 naar ruim 24,000 km2. De omliggende grond worden moeraslanden die niet te gebruiken zijn voor de landbouw. Wanneer de delta het water weer verwerken kan stroomt het water weer weg uit het meer (bron).
Nu echter lijken extreme overstromingen door extreme regenval vaker voor te komen evenals extreme periodes van droogtes. Dit plaatst het land in een moeilijke positie omdat het weinig geld heeft en grotendeels afhankelijk is van de landbouw. De meeste Cambodjanen wonen op het land en leven van de kleinschalige landbouw. De landbouw leunt sterkt op de rijstbouw, dat voor ongeveer 80% uit rijstbouw bestaat. Klimaatsverandering kan leiden tot ziekte onder mensen (malaria, dengue), gewassen en dieren. Door de zeespiegelstijging kan het kustgebied overstromen en leiden tot verzilting van bodem en grondwater. Duidelijk werd dat de regering om geld vroeg aan donoren om de effecten van klimaatsverandering aan te pakken vanwege een gebrek aan middelen voor het implementeren van maatregelen op dit gebied. Op de conferentie waren boerenorganisaties, ngo's, donoren en mensen van het comité "Save the Mekong" aanwezig. Dit laatste was relevant omdat dit vooral boeren vertegenwoordigd uit de Mekong Delta. Het thema Energie stond namelijk ook op de agenda, dit houd de gemoederen sterk bezig vanwege de geplande bouw van 11 electriteitsdammen in de Mekong (Mekong kan worden vertaald als moeder van alle wateren) rivier door de regeringen van Laos, Cambodja, Vietnam en Thailand. China heeft door de grote vraag naar stroom al 4 dammen in de Mekong gerealiseerd.Gevreesd word dat dit negatieve zal hebben op de rijstbouw, transport en visserij. Terwijl China de positieve effecten op het gebied van de controle op overstromingen Ook zal het plan met zich meebrengen dat in Cambodja 30,000 mensen gedwongen zullen moeten verhuizen. In ieder geval zijn veel mensen bang voor de effecten zoals de organisatie save the Mekong.

Resource: http://www.savethemekong.org/link.php?page=2&initP=1&finP=3

Woensdag 7 december word in Siem Reap een gesloten vergadering gehouden tussen Cambodja, Vietnam, Laos en Thailand over de bouw van de eerste dam, hetgeen de deur kan openen voor de bouw van 10 extra dammen. De vier landen moeten tot overeenstemming komen voor de bouw van de dammen. Verwacht wordt dat door een lagere jaarlijkse regenval in de toekomst, de vraag naar water toe zal nemen, en dat dit in de toekomst zal kunnen leiden tot conflict wanneer de rivier gereguleerd en de belangen van nationale overleden een rol spelen bij het beheer.

Cambodja hoopt voor wat betreft klimaatverandering dat het vervuiler betaald principe toegepast gaat worden en dat landen met een grote emissie bijdragen aan de effecten van klimaatverandering in het land. Cambodja zorgt zelf nauwelijks voor emissie, en is bereid emissies tegen te gaan. Ook wordt getracht fondsen te trekken van donors om maatregelen tegen de gevolgen van klimaatsveranderingen te kunnen treffen, en heeft aangegeven dat omdat de eigen slachtkracht beperkt is voor het versterken van de kennis van- en de flexibiliteit ten opzichte van gevolgen van klimaatverandering de inzet van NGO's gevraagd word om zo de bevolking goed te informeren. Het wordt meer en meer duidelijk wordt dat klimaatsverandering ontstaat door menselijke technologie (zoals vliegtuigen, auto's, kolencentrales, electriciteitsmeren);

De sterke verhoging van het CO2 gehalte in de atmosfeer sinds de industriele revolutie, bevestigd dit en nu word dus getracht om overheden van de belangrijkste vervuilende landen zoals de VS, Canada, de EU, Rusland en China zover te krijgen om bindende afspraken te maken om de wereldwijde temperatuurstijging voor de huidige generaties en toekomende generaties af te remmen, en zo kettingreacties die kunnen ontstaan uit het verder afsmelten van de poolkappen zoals zeespiegelstijging te voorkomen.

De Parel van Azie

De stad Phnom Penh, word wel de parel van Azië genoemd. Tegenwoordig heeft de stad bijna 1,5 miljoen inwoners en ligt aan de oever van de Mekong rivier waar ze samenkomt met de Tonle Sap en de Bassac rivier.

De Mekong rivier is bijna 5000 km lang en heeft haar bronnen op het Tibet-plateau. Rond 1430 werd de stad Angkor verlaten en de plek waar nu Phnom Penh ligt gekozen als hoofdstad. Misschien kwam dit door de betere ligging voor de handel en om een rustigere ligging te hebben van vijanden in het tegenwoordige Thailand. Heb het er trouwens nooit over dat je Thailand een leuk land vindt tegen een Cambodjaan, want de landen zijn water en vuur met af en toe schermutselingen langs de grens.
Wat opvalt in Phnom Penh is de Europese uitstraling die veel gebouwen hebben. Zoals de appartementen gebouwen langs de boulevard langs de Mekong ,de brede lanen, en de villa's in de statigere wijken. De Fransen lijfden de stad in in 1863. Er woonden toen ongeveer 25,000 mensen. De Franse architecten zorgden voor een belangrijk gedeelte voor het stedenbouwkundige stempel (rechtlijnige quartiers) en koloniale bebouwing van de stad. In deze periode werd ook het Koninklijke paleis en diverse ministeries gebouwd (bron: Lonely Planet Cambodia 6e editie 2004). In 1953 werd Cambodja onafhankelijk. Hierna brak een roerige tijd aan; In 1970 vielen Amerikaanse en Zuid-Vietnamese troepen Cambodja binnen. In 1975 wierp de Rode Khmer de regering van Lon Nol omver en kwam er aan het bewind een eind. In April 1975 werd de stad op bevel van Pol Pot de stad ontruimd en veranderde het in een spookstad; de stad werd erg beschadigd pas na bijna 4 jaar in 1979 kon begonnen worden met de wederopbouw. Nu hebben alleen mensen die geboren zijn voor 1975 de oorlog meegemaakt maar veel mensen hebben directe familieleden verloren zoals vaders die in het Cambodjaanse leger dienden.

De stad is tegenwoordig een relatief veilige stad, alhoewel het drukke verkeer, en dan vooral het oversteken van straten oppassen geblazen is. Er rijden veel brommers; Het aantal brommers word geschat op ruim 500.000 tegen ruim 94.000 auto's. Wel word over het algemeen in de avond aangeraden een Tuktuk of moto te nemen.

Toeristische attracties.

De stad Phnom Penh staat er om bekend niet zoveel toeristische attracties te hebben. Bekende attracties zijn Het Koninklijke Paleis, de wats zoals Phnom Wat en de Killingfields, misschien gaat het ook meer om de kleine dingen zoals hoe men het leven vorm geeft, het eten, het straatleven etc.

Op zondag samen met Thet en de zoon van Dara naar het Koninklijke Paleis geweest. Het leek echt zondag op weg naar het Paleis,  veel minder verkeer op straat, dat was makkelijker oversteken. Vrouwen in het park die in een hele groep aerobics doen met een dj die muziek draait (De deelnemers betalen hier iets van 20ct voor). Futsalende jongens.

De entree was $5 voor mij, als niet Cambodjaan en iets van $2 voor Cambodjanen. Dat schepte wel even verwarring toen ik samen met Thet en Dara's zoon in de rij voor Cambodjanen ging staan. Ik viel door de mand toen bleek dat ik geen Khmer kon spreken.

Het Paleis was mooi, het is een groot terrein. Even uitgerust in de zon waar mensen lekker zitten bij de fontein waarin vissen en schildpadden zwemmen.
Veel Cambodjanen maar af en toe ook toeristen uit Japan, Australië, de Filipijnen enz.

Er liepen ook veel groepen in oranje geklede monniken rond die foto's maakten. In het park op terrein van het Koninklijke Paleis zijn ook diverse boeddhistische offer-plaatsen waar je wierook opsteken kan. Het paleis is in 1866 gebouwd en er  schijnt ook een levensgrote Boeddha beeld te staan die ingelegd is met 1000den diamanten. We hebben lekker van de dag genoten en ik heb volgens mij veel niet gezien wat ik terug lees in de Lonely Planet, misschien omdat ik mijn lenzen niet aan had. Op het waterfront langs de Mekong heb je een aantal kleine tempeltjes waar je tegen betaling wierook, kaarsen en bloemen kan kopen om te offeren.  Trouwens ik las net dat 'tot 1995 werden Boeddhistische Monniken door Rode Khmer restanten vervolgd. Vele monniken werden vermoord, en kloosters vernield. Sommige monniken vluchtten het regenwoud in en verborgen zich daar gedurende meer dan 20 jaar, in het geheim ondersteund door dorpelingen die eten gaven. Toen de (burger)oorlog voorbij was gingen deze monniken weer in kloosters in dorp of stad wonen. De religie is er nog niet compleet hersteld van de oorlog' (bron).

Andere bezienswaardigheden zijn de Wat's. Wat komt uit het Sanskriet (vāta) en betekent insluiting en wordt gebruikt als benaming voor een Boeddhistische tempel. In Phnom Penh zijn er vijf belangrijke Wat's; Wat Mooha Montrei, Wat Koh, Wat Lang Ka, Wat Ounaloum (Het hoofdkwartier van het Boeddhistische Patriarchaat van de Mahanikaya richting in Cambodja) en Wat Phnom. In de eerste week in Phnom Penh heb ik Wat Phnom even vlug kunnen bezoeken.

Kleine stoepa op de Wat Phnom

Ik ben er snel doorheen gelopen uit een combinatie van de warmte, en de motor-taxi die nog beneden stond te wachten waardoor ik insjallah een andere keer terugga. In de bovenstaande video zie je in ieder geval de Phnom Wat vanaf de weg. Deze wat ligt op een heuvel. Interessant ook omdat het het als de oorsprong van de stad Phnom Penh wordt beschouwd. Volgens een oude overlevering werd de stad gesticht door de een oude vrouw die Penh heette op een heuvel niet ver van de oevers van de Mekong. Ze richtte hier vier Boeddha beelden op waaromheen de stad Phnom Penh gegroeid is.

een trap naar boven op de Wat Phnom, het is 

 niet de hoofdtrap

Via een trap kan je de door mensenhanden gemaakte  heuvel beklimmen waar langs wierookstokjes en jasmijn bloemen verkocht worden die boven in een van de de pagodes of tempel kan worden geofferd voor de gezondheid of geluk van de eigen familie of vrienden. Ook is er onder ander een stoepa te zien die het as herbergt van koning Ponhea Yat die tussen 1407 en 1467 regeerde.
Elke dag staat er beneden de heuvel een olifant waarop mensen tegen betaling een ritje kunnen maken.




Tot slot is als je wat nodig hebt in Phnom Penh zoals schoenen, een souvenir, kleding of in mijn geval boeken de Russische markt 'The place to be". . Ik heb voor $12 een Khmer woordenboek, een leerboek Khmer en een boek over Boeddhisme gekocht. Zelfs even kort over de prijs onderhandeld en die ging omlaag van $15 naar $12. Op de markt word veel kleding verkocht die eigenlijk voor de westerse merken gemaakt zijn maar net zijn afgekeurd voor de internationale markt. De kleding word in fabrieken gemaakt waar mensen vaak in slechte omstandigheden werken om kleding te maken voor bedrijven als Nike en H&M. De Russische naam dankt de markt trouwens  aan de jaren tachtig en negentig toen er veel Russen naar de markt kwamen om te winkelen. Het terrein van de Russische ambassade in Phnom Penh is gigantisch groot, ongeveer een heel blok, en het land speelde een belangrijke rol op de weg naar vrede van Cambodja, en had een grote aanwezigheid bij de VN vredesmacht in het land in 1991-1993. Nederland heeft trouwens geen Ambassade in Cambodja, de ze taken worden gedaan door de ambassade in Thailand.







De donkere kant van de parel.

Phnom Penh is goedkoop, voor $1 kan men ontbijten, voor $3 heb je een goede lekkere maaltijd; de stad kreeg in dit jaar de zesde plek op de ranglijst goedkoopste steden. Hiermee samen hangt ook de iets grotere kans op berovingen dan in Thailand ook al is de kans dat iemand berooft word zeer klein zeker als je het vergelijkt met Zuid Amerika. Aan de andere kant word je veel aangesproken op straat, of je een motor- of brommer taxi wilt nemen of of je een vrouw wilt. Al dan niet gedwongen prostitutie komt veel voor in Cambodja. Wat samenhangt met de armoede en de lage werkgelegenheid met name op het platteland waardoor jonge vrouwen in dit circuit terechtkomen. Een keer samen met collega's naar een discotheek geweest. De Cambodjanen houden van dansen maar dan vaak in paren of 'en group' in gelid. Qua nacht entertainment is hiernaast trouwens ook Karaoke erg populair. Bij binnenkomst in de meeste disco's word de gast direct opgewacht door barmeisjes die met de klant dansen en ook drinken en eten bestellen. De barmeisjes krijgen een gedeelte van de provisie, en het word vaak geassocieerd met prostitutie omdat een groot aandeel van de jonge vrouwen ook seksuele diensten verricht. Trouwens in mijn geval, wat bier gedronken, en met enige tegenzin op de Cambodjaanse stappen gedanst en bij weggaan $5 fooi aan mijn gezelschapsdame gegeven. Dit fenomeen van gezelschapsdames lijkt hier vrij normaal te zijn. Net zoals de biermeisjes in Cambodja, die ik nog niet gezien heb, maar wel over gelezen heb. Deze meisjes leven van een maandsalaris of commissie dat te laag is om een familie te onderhouden, waardoor ze gedwongen zijn bij te verdienen. Dit terwijl de boeddhistische normen voor de vrouwen streng zijn in Cambodja. Thet vertelde al hier iets over. Namelijk dat goede Khmer vrouwen altijd langzamer dan de man moeten lopen en langzamer dienen de praten. Een artikel op internet vult dit aan; De vrouw dient de waarden en het respect van de familie hoog te houden, en altijd goed gehumeurd zijn. Ze moet een vrouw zijn die trouw blijft aan haar man ook als haar man buitenechtelijke relaties heeft. Maar zoals Thet ook zei de Westerse Cultuur zet dit onder druk, de man krijgt de vrijheid, en jonge vrouwen dragen hiervan de last. De straf van de familie als een vrouw het verkeerde pad op gaat is vaak niet mild, en vaak blijft er niets over om via mensen smokkel naar Thailand te gaan, of naar een van de weinige blijf van mijn huizen te vertrekken.

Een buiging ter afscheid is in Cambodja heel normaal. Vooral als je in een restaurant bent komt het vaak voor dat mensen bij de ingang buigen. Hoe dieper je buigt, hoe groter het respect is. Respect en een dikke portemonnee gaan vaak hand en hand. Ondanks de grote verschillen tussen rijk en arm in Phnom Penh: een kleine groep met grote auto's tegen een grote groep die zich met een beetje geluk een brommer kunnen veroorloven. Geschat word dat 5% van de inwoners van Phnom Penh het met een inkomen van minder dan $0,60 moet doen. Desondanks lijkt er een grote mate van saamhorigheid te bestaan en lijken de verschillende klassen: De "tuk-tuk rijder en passagier", zeg maar, elkaar te accepteren zonder dat dit leidt tot spanningen. Het is een beetje als het verkeer; er zijn nauwelijks stoplichten en alles rijdt door elkaar maar toch gaat het goed.

Van China naar Cambodja.

Vanavond aangekomen in Cambodja, ongelooflijk hoor. De vliegreis hierheen veel tijd op vliegvelden doorgebracht eerst 5 uur op het vliegveld van Peking en daarna nog op een aantal uur op het vliegveld van Guanghzou. In Peking kwam ik na een vlucht van  8 uur of zo aan vroeg in de ochtend en voelde me alsof ik een nachtdienst gedraaid had. Gelukkig zat er in de kelder van het vliegveld een hotel die kamers met douche per uur verhuurde na even twijfelen het toch gedaan na al een tijdje het vliegveld verkend te hebben. Heb er geen spijt van gehad dat was een behoorlijke opfrissing en direct mijn bagage een beetje geordend. Het kostte voor een uurtje wel 12 euro maar ik was gewoon best wel kapot. Wat trouwens een verrassing was waren de eerste indrukken van China zelf; Ten eerste was ik er verbaasd over dat ik zonder visum aangevraagd had in Nederland gewoon daar een visum kreeg voor een dag waardoor ik gewoon in en buiten het vliegveld kon rondlopen, het heen en weer door de douane lopen ging ook relaxed, zoals de hele sfeer eigenlijk relaxed was. Wel af en toe mensen die direct in het chinees tegen me begonnen te praten, misschien dat dit door het Chinese bloed in me komt. Dan vind ik het ook zo jammer dat ik geen Chinees kan, lijkt me wel leuk hoor, alleen lijkt me het leren van die letters zo moeilijk.

 Zat er nog aan te denken om de bus of met de metro naar de stad te gaan maar heb het toch niet gedaan omdat ik moe was en maar een paar uur had om weer in te checken, en het was rond het vriespunt buiten. Maar ja dit zijn maar van die reisdilemmas.

Wat ik gezien heb van China op de vliegvelden en vanuit de lucht is dat het erg modern is. Guanghzou was echt indrukwekkend vanuit vliegtuig, hoge gebouwen, de wegen en spoorlijnen alles kwam erg modern en fris over. Zoals de mensen ook relaxed overkwamen, en alles goed georganiseerd overkwam. In het vliegtuig werd een video laten zien hoe je verschillende drukpenten op je hoofd en nek kan masseren om vermoeidheid tegen te gaan terwijl op de achtergrond rustgevende Chinese klassieke deuntjes geplaatst waren. Ik had er wel eens wat van gehoord de sneltreinontwikkeling waar China in zit; de sky is de limit, ongelooflijke projecten worden uitgevoerd. China is tussen haakjes ook bezig met het investeren in het spoorwegennet van Cambodja en Vietnam met in het achterhoofd de droom om het spoorwegennet van Europa en Azie aan elkaar te verbinden.Lijkt me wel leuk hoor om met de trein van Den Haag HS naar het verre oosten te reizen. Toch merk ik als ik Dara met mensen praat dat er wat watrouwen is ten opzichte van de grote overbuur China. Vanwege de verborgen geheime agenda, want in de Cambodjaanse wateren liggen veel grondstoffen, en de mate waarin nationale belangen (economie, landbouw, ecologie) hiermee gediend zijn. De regerende partij Peoples Party of Cambodia werken in ieder geval innig samen.

De aankomst in Phnom Penh was leuk, de directeur Dara kwam me ophalen samen met zijn zoon, collega en een taxi chauffeur (die me vertelde dat hij de tijd van de Rode Khmer meegemaakt had). Dara, een idealistische man,  vol met ideeen om de lokale bevolking te houden, heeft op kosten van de organisatie waarvoor ik vrijwilligerswerk ga doen een hotelkamer voor me geregeld in het Longlive Hotel in Phnom Penh, wel luxe hoor met airco en wifi. Ik ga nu maar even van een goede nachtrust genieten, met de airco wel want buiten is het 28 graden.

Beam me up Scotty!

Het is niet makkelijk afscheid te nemen ook al ga ik maar vier maanden weg, en kom ik daarna weer terug. De reis duurt in totaal ongeveer 14 uur maar ben met een tussenstop een dag bezig. Dat is wat anders dan die oude plaatjes van mensen die met de boot naar het buitenland vertrokken en weken onderweg waren. Natuurlijk ben ik wel eerder naar het buitenland geweest maar dit was nooit langer dan 5 weken, en nu is het dan 4 maanden. Ik krijg meestal pas echt het gevoel dat ik echt weg ben als ik in het vliegtuig zit, of misschien als ik uit het vliegtuig stap. De bestemming Cambodja is onbekend voor mij, en ik ben nu bezig uit mijn comfort zone stappen. Het hier en nu is veilig, met mijn ouders, familie, vrienden, collegas, mijn huisje, en bed en de dagelijkse rituelen die hierbij horen. Het daar is onbekend: waar ik zal slapen, hoe het zal zijn om daar te werken etc. Het is ook de eerste dat ik terug ben in Azie sinds dat ik in 1981 met mijn ouders uit de Filipijnen vertrok. Mijn oma van 94 is ook begin jaren 50 met mijn opa en hun 4 kinderen van Suriname naar Nederland gekomen met de boot en met een kist met fruit en hun bezittingen. Mijn moeder is ook met haar ouders uit Indie gekomen net na de oorlog. Mijn vader heeft met ons voor zijn werk en als cultureel antropoloog met ons op veel plekken gewoond, en mijn familie woont nu zo'n beetje in alle windstreken. Het zit in mijn bloed zegt mijn vader,die reislust. Mijn oma vroeg direct de bosatlas te pakken (uitgave 1959) om te laten zien waar Cambodja ligt, en ze zei: welke taal spreken ze daar? "Khmer" zei ik. Toen vroeg ze waar de taal op lijkt. Ik zei dat het wel een beetje op Chinees lijkt. Ze zei wel proberen om een beetje van die taal te leren hoor, dat word namelijk erg gewaardeerd. Toevallig had ik inmiddels al een korte podcast gedownload die ik op weg naar Oma geluisterd had. Het klonk inderdaad moeilijk, als Chinees zeg maar. Maar ik zal proberen dagelijks een paar woorden te leren om te beginnen hallo fonetisch uitgesproken als "sue sa da" en dankje "awkoen" straks in eht vliegtuig.Het leren van een paar woorden kan me inderdaad veel plezier geven zoals Oma zei en wat extra zelfvertrouwen in het onbekende. Vanochtend kreeg ik in ieder geval een zeer verwerkelkomend mailtje van de directeur van de organisatieorganistatie met wie ik ga samenwerken: ik word opgehaald van het vliegtuig en ik moet zoeken naar het onderstaande bordje.

Een wreed stukje geschiedenis.

Gisterenavond de film Cambodia (Year Zero) bekeken uit 1978 van John Pilger, toevalligerwijs terwijl nu ook voormalige Khmer Rouge kopstukken berecht worden door het Cambodja-tribunaal. De film is vrij heftig overigens, ongelooflijk wat mensen elkaar kunnen aandoen, en hoe erbarmelijk de situatie was toen. Zo lang geleden is het eigenlijk nog niet dat Cambodja in puin lag, nadat de leden van de Khmer Rouge Phnom Penh evacueerden, mensen tewerkstelden, en zo ongeveer de gehele middenklasse uitroeiden. De Rode Khmer had een maoistische ideologie die het eenvoudige plattelandsleven verplicht stelde en de gemeenschap en leider boven het individu plaatste. De Rode Khmer kon sterk groeien door de aanvallen van Amerika en Zuid Vietnam op de Vietcong die volgens Amerika o.a. uit Cambodja opereerden om operaties in Vietnam uit te voeren.

De Amerikanen gingen hierbij rigoreus te werk met brandbommen en vele Cambodianen kwamen om.In 1978 viel Vietnam binnen om het regime van Pol Pot te verdrijven. De periode tussen 1969-1979 heeft aan naar schatting 3 miljoen cambodjanen het leven gekost. In de tijd dat de film gemaakt is valt te zien dat er hongersnood was en dat er nauwelijks humanitaire hulp van de grond kwam. Dit terwijl het land tot 1970 relatief welvarend is. Restanten van de rode Khmer bleven tot midden jaren negentig vooral in west cambodja opereren. Het land heeft nu een erge jonge bevolking waarvan 75% deze verschrikkelijke periode niet meegemaakt heeft. Nu vind het door de VN gesteunde Rode Khmer tribunaal Extraordinary Chambers in the Courts of Cambodia (ECCC) plaats: "De voormalige leiders van het regime van Pol Pot kunnen de wreedheden en misdaden die tijdens het Rode Khmer periode zijn begaan niet in de schoenen van hun leider of de omstandigheden schuiven. Dat zei de openbaar aanklager, Andrew Cayley, van het door de VN gesteunde Rode Khmertribunaal vandaag tijdens de tweede procesdag als reactie op de verklaring van de verdachten dat ze niet op de hoogte waren van de wreedheden en dat ze er zelf niet aan deelgenomen hebben. Hij zei dat de aangeklaagden, net als Pol Pot, over leven en dood hebben geheerst terwijl ze aan de macht waren van 1975 tot 1979" (geciteerd).
Khieu Samphan is de belangrijkste verdachte; Hij was voorzitter van de presidentiele raad onder Pol Pot, hij bepleitte dat hij in zijn functie als staatshoofd geen werkelijke macht had (zie).

Over malariamuggen gesproken.

Door eerdere prikken voor tropische bestemmingen had ik gedacht dat ik de meeste vaccinaties wel gehad zou hebben. Ik had over de malaria muggen heen gekeken. Op mijn afspraak bij de GGD reisinformatie pakte de medewerker een kaart van Cambodja te voorschijn, waarop aangeven stond dat door het dagelijks slikken van de anti-malaria middelen Malarone of de anti-biotica doxycycline wordt aanbevolen, door de aanwezigheid van zeer slimme resistente parasieten die de plaatselijke muggen gebruiken om zich te verspreiden.

De antibiotica word dagelijks geslikt tot een maand na terugkomst; dit vond ik wel een onprettig idee om ter voorkoming van het risico op malaria dagelijks antibiotica te moeten slippen, de bijwerkingen kunnen ook niet mis zijn.
Het deed me terugdenken aan twee winters geleden toen er ter voorkoming van de Mexicaanse griep ingeent werd.  Ik zal nu ook trouw de malarone zal slikken, ik ga uit van safety first, en als terplekke blijkt dat het niet nodig is dan heb ik een behoorlijke apotheek ter behandeling van malaria bij me.

 De malarone medicatie is een "state of the art" medicijn, geslikt een maal daags  tot 1 week na terugkomst. Malorone is superduur namelijk 3 euro per stuk, of het vergoed wordt hangt af van de gekozen verzekering. Azivo zorgverzekering bijvoorbeeld vergoed niet in de basisverzering, terwijl De Friesland zorgverzekering  waar ik zelf verzekerd ben de kosten wel 100% vergoed als je voor consult bij de GGD geweest bent. Had ik een geluk; ik zag het pas in de kleine lettertjes nadat ik bij de GGD geweest was en de rekening kreeg. Het geeft ook direct aan wat een voorrrecht het is om in een land te leven met goede medische voorzieningen voor iedereen, en verzekeringen die onkosten dekken. Ja, de verzekeringen worden duurder en het is  een behoorlijk bedrag per maand. In vergelijking met andere landen is dit best wel te doen als je kijkt naar landen zonder algemene sociale stelsels voor de onkosten van ziektekosten zoals de VS en minder ontwikkelde landen, waar ziekte kan betekenen dat men veel geld kwijt is (als je dit hebt) en ook moet stoppen met werk waardoor men afhankelijk is van de hand van god en eventuele familie.

Malarone is in tegenstelling tot Nederland waar malaria al sinds de jaren dertig niet meer voorkomt niet verkrijgbaar in Zuid Oost azie, wat een hotspot is van Malaria.

 Malaria wordt overgedragen door steken van de door de parasiet besmette muggen, die dan in de bloedbaan in terecht komen. Wereldwijd sterven er rond een miljoen mensen aan Malaria, waarvan het merendeel jonge kinderen in Afrika. In Cambodja werden er dit jaar van januari tot september bijna 44,000 gevallen van Malaria gemeld, en stierven er 64 Cambodianen (zie). In het westen van het land is malaria sterk teruggedrongen vanwege projecten op dit gebied. In 2006 werd resistentie van de Falciparum  parasiet voor  Artesemine hier vastgesteld. Deze soort veroorzaakt de meeste doden wereldwijd en is de enigste soort die zich wist aan te passen aan Artemisine; tot nog toe was dit het belangrijkste middel tegen malaria. Waarom de resisitentie tegen Artesemine juist in het grensgebied tussen Cambodia en Thailand is ontstaan is niet duidelijk, het lijkt erop dat de parasiet zich hier goed kan aanpassen.  zie verder hier. Malarone heeft zowel bij de preventie van Malaria als bij de behandeling van acute malaria door de Falciparum parasiet goede resultaten opgeleverd. Recentelijk is er nieuwe hoop ontstaan om een vaccin tegen de malaria parasiet te ontwikkelen, doordat wetenschappers een receptor hebben gevonden die de toegang tot de rode bloedcel blokkeert voor de slimme malaria parasieten die de wetenschappers tot nu steeds te slim af waren (zie hier).
De kostbare doosjes met pillen zitten nu in mijn koffer en wat voel ik me bevoorrecht dat dit mogelijk is, hopelijk vinden de muggen me niet lekker.

Uiteindelijk zijn er eigenlijk niet zoveel muggen nu in het begin van de droge tijd. Het slikken van medicatie om de kans op malaria te verkleinen word in steden aan de grens tussen Thailand en Cambodja door mensen hier in de omgeving niet noodzakelijk geacht. In distrikten in de bergen op de grens met Thailand komt relatief veel malaria voor. Maar door maatregelen zoals goede voorlichting, muskietennetten, en een medische post vlakbij is het aantal zieken en sterfgevallen aan het afnemen.