Een huwelijk en begrafenis horen beiden bij het leven. Nu had het lot betaald dat ik vrij kort na een huwelijk ook een Cambodjaanse begrafenis bijgewoond heb.
Midden in de nacht hoorde ik de telefoon van collega Vichea afgaan. Het bleek in de ochtend dat de grootvader van collega Jana overleden was. Ze woont bij haar Grootouders omdat haar ouders overleden zijn. Ze had voor haar Opa gezorgd toen hij al tijd op het ziekbed lag, en nu had hij dus zijn laatste zucht uitgeblazen.
Later werd duidelijk dat iedereen uitgenodigd was. Het is in Cambodja vrij normaal dat collega's vrij krijgen om een huwelijk bij te wonen. Verteld werd om het liefst witte kleding aan te doen, en in de middag gingen we dan onderweg.
De weg voerde langs huizen met in de verte rijstvelden, af en toe een pagode en veldje met lotusbloemen. We stopten eerst bij het huis van de familie van Vichea die best mooi bleek te wonen, omdat hij zich even wilde verkleden. Een mooi huis op een groot stuk land aan de provinciale weg, en ook de woningen van de families van de andere collega's die ik van buiten heb kunnen zien zagen er trouwens mooi uit. We gingen verder richting het huis van de familie van Jana. Op een gegeven moment kwamen we bij een pleintje in een dorpje, we sloegen linksaf en daar was een lange laan met aan de linker kant woningen met palmbomen, aan de rechter kant rijstvelden.
In het midden van de laan stond een feesttent opgesteld bij het kleine huis van Jana en het huis van de buren die ook familie waren. Zoals bij het huwelijk ook het geval was stond hier ook tussen de tafels die gedekt waren met een bord, rijstkom, lepel en eetstokjes een aparte tafel met een geldkistje en kasboekjes waar bijgehouden werd hoeveel geld er binnen kwam.
Niet raar eigenlijk zat ik te denken. Daar waar in Nederland dit soort dingen verzekerd worden, is dit in Cambodja denk ik niet gebruikelijk, en mensen hebben het vaak niet zo erg breed. Als je betaald had kreeg je een rood draadje om je pols, die je geluk en voorspoed brengt en die gezegend is door een monnik.
Rituelen en symboliek zijn erg belangrijk bij een uitvaart heb ik gezien tijdens de plechtigheden. Voor het eten werd er een ritueel gehouden met door de monnik om de overledene een goede doortocht te verlenen naar het volgende leven. We zaten buiten in de tent en aangezien het na zes uur was, was het pikdonker en hielden de muggen een blije dans rond de ene lamp die vlakbij onze tafel stond. Jana had het erg druk met bezigheden rond de begrafenis. Zij zat niet bij ons aan tafel. Deze uitvaart duurde twee dagen, de familie wast en kleed het lichaam van de overledene. Vroeger was het gebruikelijk de overledene langer in huis te houden
Terwijl we aan tafel zaten te wachten en er steeds meer mensen arriveerden kregen we een stapel van briefjes van $100. Ik dacht in eerste instantie dat ze echt waren, maar de briefjes waren nep. Ze worden naast briefjes van 50 en 100 Riel gebruikt om bootjes van te vouwen die dan tijdens de processie op de weg gegooid worden om de overledene te helpen in zijn volgende leven. Mooi hoe aan de ene kant het belang van geld aan de tafel met kas, en de relativiteit van geld in een moment gevat worden.
Voor het eten kwamen monniken en een priester langs waarbij als ze je passeren je je schoeisel uitdoet en buigt. De monniken en priester houden rituelen waarbij veel gezongen wordt, terwijl er daarnaast ook door de familie uitgekozen traditionele muziek wordt opgezet op een geluidssysteem, dat geassocieerd wordt met dat er iemand overleden is. De monniken en priester begeleiden de ziel van de overledene naar zijn volgende leven. De priesters en monnik krijgen eten mee om mee te nemen naar het klooster (vaak rijstebrij) en bij weggaan doen de mensen die naar hun toe gekeerd zijn bij weggaan hun schoenen uit en plaatsen hun handen hemelwaarts tegen elkaar aan. Hierna werd het eten opgediend aan de mensen met een rood koortje om hun pols, en liep Jana met haar Oma al de tafels langs. Na het eten zongen de mannen van de familie teksten bij de foto en lichaam van de overledene om de ziel van hun familielid te begeleiden.
Na het eten kwamen nog andere mensen uit de buurt aanschuiven, die hun respect kwamen betuigen, waarbij de mannen vrij snel een potje kaart gingen spelen terwijl anderen geld aan het vouwen waren. Het leven word vrij snel opgepakt.
Familieleden en vrienden die dichtbij staan blijven de hele nacht waken bij het huis, en spelen dan kaart of schaak om wakker te blijven.
De volgende ochtend kregen we vrij van het werk en gingen we allemaal naar de uitvaartprocessie toe. De processie vertrok lopend vanuit het huis. De kist werd gedragen en voorop liepen een Boeddhistische priester en monniken de processie ging naar het terrein van de tempel en crematie-plaats. Dit terrein bleek achteraf op zo'n 500 meter verder langs de lange laan te zijn. De stoet ging echter via een langere weg, met de klok mee door de dorpskern waarbij iedereen langs de kant van de weg naar de stoet keek en stil was. Iedereen die meeliep kreeg 3 wierook stokjes, een bosje rijstplantjes en een waaier ingerold in briefjes van 100 en 50 Riel die bij aankomst bij de crematie-plek aan de familie werden gegeven om gofferd te worden.
Toen het lichaam gecremeerd werd en er rook uit de schoorsteen kwamen, kwamen de emoties bij Jana en haar vrouwelijke familieleden los en werden snel achterop de scooter naar hun huis gebracht. De rest volgde te voet om net voor het middag uur rijst met groente en vlees te eten. Jana was druk heen en weer achterop een brommer op de laan met palmbomen tussen tempel-terrein en huis aan het rijden om daar nog dingen te doen bij de plaats waar de urn van haar opa geplaatst werd.
