De Pagode van de muur

In de "Lonely Planet" staat dat Sisophon meer een doorgangsstad is met weinig bezienswaardigheden. Maar het stadje Sisophon heeft veel pagodes.  De Wat Chen cheang ('pagode van de muur') is de pagode die je vanuit de verte kon zien op de steile rotshelling tijdens het avondje eten met het team op het perceel van collega Phally aan de mooie tafel op de plek waar hij nu zijn huis bouwt. Het is geen grote toeristische trekpleister, maar de ligging is werkelijk prachtig zo op de berg. Op het internet staan een tweetal regels over deze pagode. Dit maakte me meer nieuwsgierig.

Deze pagode blijkt in de periode van de Rode Khmer totaal vernietigd te zijn en is rond 1995 opnieuw gebouwd. Een collega vertelde me dat toen hij in 1988 hier geweest was op de plek waar nu de pagode gebouwd is alleen een houten hut stond met een enkele monnik.

Op de foto zie je een gedeelte van het team van TDSP met wie we gezamenlijk de pagode en berg bezochten, uitgezonderd het kind geheel links. De man met de pet is Dhr Phallie die bij ZOA heeft gewerkt, en nu accountant is en bezig is met het bouwen van zijn nieuwe huis, op 10 minuten lopen afstand van waar deze foto is genomen.

In de woning aan de linkerkant op  de foto hierboven wonen vrouwen met hun kinderen die door hun man verlaten zijn. Het is gebruikelijk dat leken pas na de monniken eten, en dat nooit eten aangeboden word dat al is aangebroken. Ook eten monniken in de avond niet, heb ik gehoord. Hieronder volgen nog enkele foto's van het bezoek aan het terrein de pagode van de muur met collega's.

Dhr Ruth (projectmanager) en ik met het jongere gedeelte van het team. Van links naar rechts Moniroth, Jana (van wie onlangs de grootvader is overleden en bij wie we allemaal op de begrafenis waren), ik, Buthi, Sok en tenslotte Ruth.

De pagode gezien met de rotswand op de achtergrond.

Een ervaren collega; een geschiedenis van Sisophon.

De levensloop van mensen verteld vaak iets over de geschiedenis uit het geschiedenisboek. Maar ja, het is altijd makkelijker terug te kijken, dan om die lijn in je eigen leven in het hier en nu te zien.

Wij hebben gelukkig nooit een oorlog meegemaakt. Dit is voort behouden aan de generatie van mijn grootouders.

In Cambodja ligt dit anders; Hier heeft iedereen die voor 1979 geboren is de volle oorlog meegemaakt, terwijl afhankelijk van provincie de naweeën van oorlog bewust meegemaakt zijn door iedereen geboren voor 1989.

Het levens verhaal van mijn collega Mr. Ruth geeft een beeld van de turbulente recente geschiedenis van Cambodja. Het toeval, of de voorbestemming,  wil dat we samenwerken in een project waardoor ik in de gelukkige situatie ben hem en de geschiedenis van Cambodja beter heb leren kennen. Dit deel ik graag met jullie.



Dhr Ruth is opgegroeid in Phnom Penh als zoon van een welgestelde familie. Dit in een periode dat het land het toevluchtsoord werd van talloze vietnamezen die hun land ontvluchten. Terwijl het platteland gebombardeerd werd om de Vietcong op Cambodjaans grondgebied uit te schakelen, leefde hij met zijn vader en moeder in Phnom Penh. Zijn vader werkte als chauffeur van koning Norodom Shihanouk. Het was de eerste koning van een nieuw onafhankelijk Cambodja (Sinds 1953). Toen de Rode Khmer in april 1975 de stad bezette werd Dhr. Ruth als jongeman met zijn ouders gedwongen om naar het platteland te vertrekken.

Omdat hij het eten van alleen schamele rijst rantsoenen beu was, probeerde hij toch met een peugot fiets terug te keren naar zijn ouderlijk huis in de stad, maar dit werd belet door de Rode Khmer. Toen hij terug wilde gaan naar zijn ouders is hij ze kwijt geraakt, en is toen richting het westen gefietst.

Onderweg in de provincie Kampong Cham kwam hij een man tegen met een kar met een kapotte wiel met daarin een oude vrouw.

De man vroeg om hulp en wilde een ring met saffier geven voor het wiel van de fiets. Dhr Ruth
draaide het wiel van zijn fiets voor de man, en vroeg alleen om een blikje melk. De man zei dat hij nooit zo'n hulpvaardigheid had gezien sinds hij geen zwarte haren meer had, en vroeg of Dhr Ruth mee wilde naar hun familie in het noorden in de bossen waar ze materiaal hadden om klein wild te vangen.

Hij besloot toch alleen verder te lopen, en kwam wonderlijk genoeg na een tijd een verlaten fiets tegen, later kwam hij twee vrouwen een verpleegster en een vrouw van een officier met hoge rang. Hij besloot na met de vrouwen gesproken te hebben toch alleen verder te reizen omdat het reizen als jongeman zijnde met twee vrouwen alleen maar vragen en tot valse beschuldigingen zou kunnen leiden door het regime.

Uiteindelijk kwam hij in een dorpje in een district terecht, niet ver van Sisophon vandaan. Hem werd bevolen om buiten het dorp in het veld te verblijven om daar watermeloenen e.d. te oogsten, en overleefde zo goed als kwaad als het kon door te vissen, boomstronken uit de grond te trekken om fruitboompjes te planten, en af en toe ene schorpioen te eten. Op bevel van Pol Pot werden op het land barakken gebouwd van bamboe waar mensen gehuisvest werden uit de stad zonder familie in de dorpen. Deze mensen hadden de laagste positie in de samenleving onder de Rode Khmer, en onder een regime waar het spreken van een buitenlandse taal, of het hebben van een boek op zak, de dood kon betekenen, heeft hij ook nooit verteld dat zijn vader voor de Koning gewerkt had.

De watermeloenen waren trouwens niet voor eigen consumptie, en hij heeft ook nooit mensen  in het dorp watermeloenen zien eten. Mensen kregen drie maal daags rijst met soms op feestdagen een beetje vis. Als mensen betrapt werden dat ze een meloen aten, werden ze misschien geëxecuteerd. Ook al heeft hij dit zelf niet gezien.

De rode Khmer leden vroegen zich af hoe het kwam dat hij nog zo goed in zijn vel zat. Dit kwam omdat hij op creatieve wijze zijn rantsoen aanvulde met af en toe een schorpioen, een ander insect of  wild groeiend fruit, en hij werd naar een andere locatie gestuurd om daar mee te werken om een dam aan te leggen.

Hier waren de leefomstandigheden ietsje beter. Hij zei colonnes vrachtwagens gezien te hebben vol met zakken rijst die bestuurd werden door Chinese chauffeurs klaarblijkelijk onderweg naar China.

Hij herinnert zich dat mensen crepeerden in de barakken en als laatste vroegen om een hap rijst om daarna de laatste zucht uit te blazen.

In 1979 kwam officieel een eind aan het schrikbewind van Pol Pot omdat Vietnam met 150,000 militairen Cambodja binnenviel en de Rode Khmer onder de voet liep.

In de grensprovincies met Thailand echter bleven eenheden van de Rode Khmer vanuit het oerwoud actief.  Vietnam bevrijde Cambodja van het schrikbewind van Pol Pot maar hier stond een prijs tegenover. Als je nu met Cambodjanen praat dan hebben ze het meer over een bezettingsleger dan een bevrijdingsleger.

Vietnamese hoge ambtenaren en met hun bevriende Cambodjaanse ambtenaren van de voorloper van de Volkspartij van Cambodja (Cambodian Peoples Party), de Kampuchean People's Revolutionary Party (KPRP) deelden de lakens uit, en zorgden dat zij winstgevende posities in handen kregen. Zoals grond of winkels. Tegenover ons kantoor is een winkeltje, een toko waar 5 pannen staan met verschillende gerechten die je voor 1$ per stuk uitzoeken kan, en die met genoeg rijst genoeg zijn voor een hele familie, en een computerwinkel; allemaal van dezelfde familie die toevallig ook al jarenlang lid zijn van de partij.

Sinds 1979 is het gebied rond Sisophon voor het grootste gedeelte ontbost . Omdat door het te ontginnen de bewoners beter af zouden zijn werd verteld door de plaatselijke partijleiding. Het land werd omgezet in rijstvelden. Dit was ook nodig voor een groeiende bevolking. Het verhaal gaat dat de vrachtwagens met houtstammen vertrokken richting Vietnam. De Cambodjaanse Volkspartij is nu nog steeds aan de macht.

Het is raar te geloven dat dertig jaar gelden dit gebied nog bebost was. Alleen de rode kleur van de verarmde en uitlekkende bodem, af en toe wat plukjes natuurlijk bos en de bossen rond Angkor Wat verraden dit nog. Sinds 1979 zijn in de provincie Banteay Meanchey de bossen zo goed als weggekapt. In deze periode is in Cambodja naar schatting 20% van de bossen gekapt, en zakte het bos areaal van 70% naar 50% van de totale oppervlakte.  

Bovenstaande foto laat een vlakte met rijstvelden zien dat in 1979 nog grotendeels bebost was. Het uitzicht is ongeveer 50 km, na de horizon volgt nog een zelfde vlakte tot de stad Siem Reap en Angkor Wat waar de eerste grotere bosgebieden zijn.

Stuk land in een ecologische zone dat mogelijk is gemaakt met EU subsidie.

Het is nu in sommige situaties, bijvoorbeeld op een huwelijk of in een restaurant waar mensen van de Volkspartij aanwezig, verstandig om niet met je onpartijdige tafel genoot het over deze zaken te hebben. Zoals het ook taboe is te praten over de zeer slechte toestand van de districtswegen, waardoor sommige dorpen in de regentijd geheel onbereikbaar zijn.

Nationale weg No 59 in aanleg richting Thailand, maar word onderwijl wel gebruikt door doorgaand verkeer.

De Nationale weg word gemaakt met Chinese investeringen en door een Chinees bedrijf.

Provinciehuis Banthey Meanchey in Sisophon vlakbij kantoor TDSP.

Na de Pol Pot tijd waren er weinig mensen meer over die meer dan twaalf jaar onderwijs gevolgd hadden. Dhr Ruth werd uitverkoren door de partij om in Oekraïne elektro techniek te studeren.Bij terugkomst werd hem gevraagd in Vietnam een functie voor de Volkspartij te bekleden maar heeft dit geweigerd. Omdat dit tot de nodige kritiek en vragen leidde werd hij voor korte tijd priester in een kerk.

In 1992-1993 toen VN troepen de overgang naar een democratische gekozen regering bewaakte was Dhr Ruth vertaler bij de UNTAC. In deze periode werden ook soldaten van de rode Khmer die zich aangaven ingelijfd in het Cambodjaanse leger waarbij ze hun eigen rang behielden. Deze verzoening werd geïnitieerd door Vietnam, en er word gedacht dat als dit niet gedaan zou zijn nog steeds Rode Khmer eenheden vanuit het oerwoud een guerrilla strijd zouden hebben gevoerd.

De commune waar hij in het dorp overleefde heet Bosbov . We zijn in dit gebied al een keer in een dorp geweest om met boeren te praten over de water- en sanitaire voorziening en dergelijke. Hij is echter nog steeds niet terug geweest naar het dorp zelf waar hij in het veld overleefde. Hij denkt dat de meeste mensen in het dorp of heel jong waren in de tijd van Pol Pot, of niet meer leven.
Dat Cambodja nog vol in de periode van wederopbouw zit met de oorlogsjaren nog zo relatief  vers, kan verklaren waarom het hier grosso modo gebruikelijk is het bord tot de laatste rijstkorrel op te eten.

Tractor met boeren maakt ruimte voor vrachtwagen met de nieuwe rijst oogst.

Dhr Ruth heeft onder andere in projecten gewerkt in Myanmar en de Filipijnen. In Myanmar heeft hij als vrijwilliger meegeholpen met de directe noodhulp na de verwoestingen door de cycloon Nargis waarbij meer dan 130,000 doden vielen.
Hij werkt sinds drie maanden bij TDSP in projecten op het gebied van duurzame en gezonde kleinschalige landbouw en veeteelt, en hij is een echte veld-opbouwwerker.

Dhr Ruth (geheel links) tijdens een bijeenkomst in het Malai Distrikt aan de Thaise grens, in het kader van ons behoeftenonderzoek.

We werken samen in een behoefteonderzoek voor TDSP waarbij we verschillende communes- en dorpshoofden bezoeken om te kijken wat lokale behoeften zijn voor nieuwe projecten. Wat uiteindelijk zal leiden tot een bijgewerkte strategie en een nieuw projectvoorstel. Hierover later meer. Tot nog toe hebben we 2 bijeenkomsten per dag in het veld gehad tijdens veldwerk waarbij op de brommer naar de afspraken gegaan word. Zo goed als al de wegen behalve de hoofdwegen zijn van zeer slechte kwaliteit en bewoners wachten vaak al jarenlang op beterschap. Dit is echter geen taak voor een NGO.

Zegening van het kantoor.

Monniken spelen in Cambodja nog steeds een belangrijke rol. Dit ondanks de vervolging door de Rode Khmer tot begin jaren negentig. Ongeveer 3000 tempels werden vernietigd en slechts 500 monniken overleefden deze tijd.
De Theravada richting binnen het Boeddhisme is het dominate geloof. Ongeveer 90% van de Cambodjanen is Boeddhistisch. Theravada boeddhisme werd geïntroduceerd door koning Jayavarman Paramesvara, die op de troon kwam in 1327, en koos voor het boeddhisme uit sri lanka.

In het dagelijkse leven zie je vaak monniken. Voor een winkel staand met bedelzak staand om een aalmoes, wel of niet vergezeld van een kind die door ouders in het klooster geplaatst zijn. Achterop een brommer op weg naar de pagode, of in een computerwinkel voor een cursus. Het is in Cambodja zeer gebruikelijk om in plaats van eten geld te geven waarbij de gever zijn schoeisel uitdoet en de handen tegen elkaar plaatst. De monnik zegt na een gift gebeden op, die geluk en voorspoed brengen. Als een winkeleigenaar geen geld geeft blijven de monniken even stil staan en lopen rustig door.
Ook worden monniken gevraagd voor zaken als ziekte, sterfte, geboorte, geluk en het inwijden van huizen en gebouwen.

Op de veertiende verjaardag van TDSP kwamen drie monniken een een priester langs om het kantoor te zegenen. De oudste van de monniken is de meest gerespecteerde van de omgeving. Het is dan gebruikelijk de monniken bij het Klooster te vragen langs te komen, en te zorgen voor lotusbloemen, wierook en levensmiddelen voor de monniken die ze mooi verpakt meekrijgen. Dara vraagt jaarlijks aan de monniken om het huis in te zegenen.
Hij had voor een grote rieten mand, wierook, lotusbloemen, en een wasmand die dienst deed als emmer voor water, en voor bananen om te offeren gezorgd.
In de ochtend werd het huis schoongemaakt en de mat neergelegd met geschenken voor de monniken.

Ook werden bananen neergelegd bij het altaar in de tuin. Terwijl vier collega's de monniken op de brommer gingen halen. De monniken werden onthaald en gingen in lotushouding zitten op de mat. De priester ging voor met gebeden die gericht waren aan Boeddha, en betrekking hadden op het goede en slechte handelen van de van het team, om deze te accepteren, en energie en kracht te geven voor het werk. Het is een vrije vertaling omdat de gebeden in het Pali-Sanskriet gedaan worden, en slechts enkelen dit verstaan onder de collega's.
De leken gingen zitten in een houding waarbij beide benen naast het lichaam gelegd worden. Ik moet eerlijk bekennen dat dit me niet zo goed afging; Ik heb duidelijk meer oefening nodig, omdat het best wel een ongebruikelijke houding voor me was.

Hierna ging de ceremonie verder op de veranda. We kregen even de tijd om een korte broek en shirt aan te doen. Omdat het water met lotus-bladeren in de grote wasmand die gebruikt werd als ton niet werd gebruikt om het huis te wijden maar mijn collega's en mij. Al zittende op de trap werden we van achteren door de monniken nat gegooid met scheppen water als een soort zegening. Dit was erg verfrissend.

Na het afdrogen en droge kleren aangetrokken te hebben, gingen een aantal mensen praten met de priester en monniken.

'S avonds tenslotte werd er gekozen wat en waar te eten. Uiteindelijk werd er gekozen om gebraden eend zelf te maken. Ik voelde me vol energie om aan het werk te beginnen. De foto's van het eten hierboven zijn trouwens genomen tijdens het koken. Het is in Cambodja gebruikelijk om te eten op een rieten mat. Zo hebben we ook met een twintigtal mensen op de veranda gegeten.

Een Cambodjaanse Begrafenis.

Een huwelijk en begrafenis horen beiden bij het leven. Nu had het lot betaald dat ik vrij kort na een huwelijk ook een Cambodjaanse begrafenis bijgewoond heb.
Midden in de nacht hoorde ik de telefoon van collega Vichea afgaan. Het bleek in de ochtend dat de grootvader van collega Jana overleden was. Ze woont bij haar Grootouders omdat haar ouders overleden zijn. Ze had voor haar Opa gezorgd toen hij al tijd op het ziekbed lag, en nu had hij dus zijn laatste zucht uitgeblazen.
Later werd duidelijk dat iedereen uitgenodigd was. Het is in Cambodja vrij normaal dat collega's vrij krijgen om een huwelijk bij te wonen. Verteld werd om het liefst witte kleding aan te doen, en in de middag gingen we dan onderweg.
De weg voerde langs huizen met in de verte rijstvelden, af en toe een pagode en veldje met lotusbloemen. We stopten eerst bij het huis van de familie van Vichea die best mooi bleek te wonen, omdat hij zich even wilde verkleden. Een mooi huis op een groot stuk land aan de provinciale weg, en ook de woningen van de families van de andere collega's die ik van buiten heb kunnen zien zagen er trouwens mooi uit. We gingen verder richting het huis van de familie van Jana. Op een gegeven moment kwamen we bij een pleintje in een dorpje, we sloegen linksaf en daar was een lange laan met aan de linker kant woningen met palmbomen, aan de rechter kant rijstvelden.
In het midden van de laan stond een feesttent opgesteld bij het kleine huis van Jana en het huis van de buren die ook familie waren. Zoals bij het huwelijk ook het geval was stond hier ook tussen de tafels die gedekt waren met een bord, rijstkom, lepel en eetstokjes een aparte tafel met een geldkistje en kasboekjes waar bijgehouden werd hoeveel geld er binnen kwam.
Niet raar eigenlijk zat ik te denken. Daar waar in Nederland dit soort dingen verzekerd worden, is dit in Cambodja denk ik niet gebruikelijk, en mensen hebben het vaak niet zo erg breed. Als je betaald had kreeg je een rood draadje om je pols, die je geluk en voorspoed brengt en die gezegend is door een monnik.

Rituelen en symboliek zijn erg belangrijk bij een uitvaart heb ik gezien tijdens de plechtigheden. Voor het eten werd er een ritueel gehouden met door de monnik om de overledene een goede doortocht te verlenen naar het volgende leven. We zaten buiten in de tent en aangezien het na zes uur was, was het pikdonker en hielden de muggen een blije dans rond de ene lamp die vlakbij onze tafel stond. Jana had het erg druk met bezigheden rond de begrafenis. Zij zat niet bij ons aan tafel. Deze uitvaart duurde twee dagen, de familie wast en kleed het lichaam van de overledene. Vroeger was het gebruikelijk de overledene langer in huis te houden

Terwijl we aan tafel zaten te wachten en er steeds meer mensen arriveerden kregen we een stapel van briefjes van $100. Ik dacht in eerste instantie dat ze echt waren, maar de briefjes waren nep. Ze worden naast briefjes van 50 en 100 Riel gebruikt om bootjes van te vouwen die dan tijdens de processie op de weg gegooid worden om de overledene te helpen in zijn volgende leven. Mooi hoe aan de ene kant het belang van geld aan de tafel met kas, en de relativiteit van geld in een moment gevat worden.


Voor het eten kwamen monniken en een priester langs waarbij als ze je passeren je je schoeisel uitdoet en buigt. De monniken en priester houden rituelen waarbij veel gezongen wordt, terwijl er daarnaast ook door de familie uitgekozen traditionele muziek wordt opgezet op een geluidssysteem, dat geassocieerd wordt met dat er iemand overleden is. De monniken en priester begeleiden de ziel van de overledene naar zijn volgende leven. De priesters en monnik krijgen eten mee om mee te nemen naar het klooster (vaak rijstebrij) en bij weggaan doen de mensen die naar hun toe gekeerd zijn bij weggaan hun schoenen uit en plaatsen hun handen hemelwaarts tegen elkaar aan. Hierna werd het eten opgediend aan de mensen met een rood koortje om hun pols, en liep Jana met haar Oma al de tafels langs. Na het eten zongen de mannen van de familie teksten bij de foto en lichaam van de overledene om de ziel van hun familielid te begeleiden.

Na het eten kwamen nog andere mensen uit de buurt aanschuiven, die hun respect kwamen betuigen, waarbij de mannen vrij snel een potje kaart gingen spelen terwijl anderen geld aan het vouwen waren. Het leven word vrij snel opgepakt.
Familieleden en vrienden die dichtbij staan blijven de hele nacht waken bij het huis, en spelen dan kaart of schaak om wakker te blijven.

De volgende ochtend kregen we vrij van het werk en gingen we allemaal naar de uitvaartprocessie toe. De processie vertrok lopend vanuit het huis. De kist werd gedragen en voorop liepen een Boeddhistische priester en monniken de processie ging naar het terrein van de tempel en crematie-plaats. Dit terrein bleek achteraf op zo'n 500 meter verder langs de lange laan te zijn. De stoet ging echter via een langere weg, met de klok mee door de dorpskern waarbij iedereen langs de kant van de weg naar de stoet keek en stil was. Iedereen die meeliep kreeg 3 wierook stokjes, een bosje rijstplantjes en een waaier ingerold in briefjes van 100 en 50 Riel die bij aankomst bij de crematie-plek aan de familie werden gegeven om gofferd te worden.

Toen het lichaam gecremeerd werd en er rook uit de schoorsteen kwamen, kwamen de emoties bij Jana en haar vrouwelijke familieleden los en werden snel achterop de scooter naar hun huis gebracht. De rest volgde te voet om net voor het middag uur rijst met groente en vlees te eten. Jana was druk heen en weer achterop een brommer op de laan met palmbomen tussen tempel-terrein en huis aan het rijden om daar nog dingen te doen bij de plaats waar de urn van haar opa geplaatst werd.

Eten met het team bij collega op het erf.

Gisteren avond vroeg Dhr Phally of ik Cambodjaans eten lekker vind. Hij is een collega die een maand hier als accountant werkt, en perfect Engels spreekt. Eerst werkte hij bij ZOA. Ja, zei ik, behalve dan een keer eieren op stokjes die ik bij een bushalte gekocht gehad. Deze eieren zaten nog in een schaal maar waren van binnen gepocheerd. Wel een hapje genomen; Ik ben een makkelijke eter maar dit ging er toch niet in. Voor de rest zei ik het Cambodjaanse eten, het resultaat van eeuwen smaken combineren, maar toch eenvoudig en puur, heerlijk te vinden. Hij zei dat hij het vroeg omdat hij me wilde uitnodigen om bij hem te komen eten. Later bleek dat het hele team uitgenodigd was. In totaal waren we met zijn vijven. Achterop de motor was het ernaartoe niet meer dan 15 minuten, en ik zag onderweg een interessante klif waarop een pagode staat. Het leek net uit zo'n Japans schilderijtje komen, een kale rotspartij met af een toe een bonsai achtige boom in nevelen gehuld. De pagode heet de Wat Chincheang wat 'pagode van de muur' betekent. Eenmaal aangekomen was het een beetje verwarrend waar hij nu precies woonde. Direct langs de weg was een houten optrek met binnen op de zandgrond allerlei mahonie meubelen. Waarop ik hem vroeg of hij in zijn vrije tijd meubelmaker was. Veronderstellend dat dit zijn werkplaats was. Nee, zei hij. Hij had ze net gekocht. Door de optrek die er uitzag als een houten poortgebouw van twee verdiepingen, kwamen we op een stuk land van ongeveer 8 bij 20 meter met daarop in het midden een prachtige mahonie tafel en aan het eind een hut die dienst deed als keuken waar zijn gezin op houten planken zat.

Huis van Dhr Paullie genomen op 21 december. Net nadat zand is bezorgd. Rechrsboven zie je de berg waartegen de Wat Chincheang aangebouwd is.

We liepen daarnaar toe om zijn echtgenote te begroeten. We gingen aan de prachtige tafel midden op het perceel zitten onder het genot van een Angkor Biertje.

Werkzaamheden op de plek waar we aten 2 weken later op 25-12-2011

Fotos van de meubels in "poortgebouw" genomen op 25-12-2011

Naast het perceel zag ik een mooi houten huis op korte palen van hout met aan het uiteinde een stuk steen. Dit wordt gedaan om te voorkomen dat het hout gaat rotten of dat insekten erin kruipen. Op het werk hadden we het ook al over de traditionele Khmer huizen gehad dus hij wees me deze aan, en vertelde mij er wat over. Waarop ik vroeg of hij daar woonde. Nee zei hij het was het huis van de buren. Hij zei dat hij al 20 jaar op het stukje grond woonde boven in het poortgebouw. Zijn familie was hiernaartoe gekomen toen het nog onrustig was in het land en dat het toen al gevaarlijk was om van stad naar stad te reizen. Zijn familie is zoals veel van collega's werkzaam in de landbouw. De meesten hebben het volgens mij niet breed. Kinderen delen vaak een kamer of slapen onder het huis onder een muskietennet. Maar niemand klaagt, en lijken trots en tevreden. Volgende week gaat hij beginnen met het bouwen van zijn nieuwe huis. Van steen vanwege de hoge hout prijs. Hij hoopt er over 3 maanden klaar mee te zijn, en hij heeft er geen bouwvergunning voor nodig. Het komt precies op de plek waar wij aan tafel zaten. Het eten dat werd opgediend op tafel door zijn vrouw was heerlijk. Het uitzicht onder de sterrenhemel op de fruitbomen en rotswand met pagoda prachtig.Het was een onvergetelijk diner met mijn nieuwe collega's voor de komende maanden.

Naar het kantoor van TDSP

De busreis naar het kantoor ging voorspoedig. Vichea een jonge collega die in Japan gestudeerd heeft als uitwisselingsstudent maar die door de tsunami hier geen vervolg aan kon geven, kwam me ophalen met de tuktuk om naar het busstation te gaan. Toen kwam ik er wel achter dat de reiskoffer best wel groot was, en ik best wel wat minder had kunnen meenemen, maar ja.

Grotere kaart weergeven Eenmaal in de bus had ik er spijt van dat ik geen lange broek aangedaan had; het was best wel frisjes 8 uur in de bus met airco, maar het ging wel. Weer wat geleerd; volgende keer doe ik zeker een lange broek aan. De reis duurde 7 uur, en voerde langs snelweg 1. Het grootste gedeelte van de reis voert langs laagvlakte dat vooral ten zuiden van het Tone Sap onderwater staat. In de provincie Kampong Cham gezien dat de rijst of klaar was om geoogst te worden, of mensen die bezig waren met het oogsten, ook trucks vol zakken met rijst gezien. De weg voert verder langs vele pagodes van de communes die je passeert. Onderweg ook een tweetal versierde huwelijksplekken die nu veel plaatsvinden. Buiten was het ook niet superheet zoals een wat slechtere zomerdag in Scheveningen zeg maar,met maar enkele mensen in de zee.

De weg gaat vanaf Battambang gaat de weg wat meer omhoog en vanaf hier ben je bijna in Sisophon; de plek waar het kantoor van TDSP ligt. Het kantoor ligt aan een drukke weg van deze provinciestad, en het ligt ook niet ver van de Thaise grens. In de middag bij aankomst opgewacht door wat jongere collega's en mezelf inclusief koffer achterop een brommer weten te proppen.

Hierboven zie je een foto van het huis waar TDSP gevestigd is. Het is een huis dat volgens mij uit de Franse tijd stamt met een stenen vloer maar houten wanden. Het is het huis van de buurman die een vertegenwoordiger is van de regering in deze stad. In de tuin staat onder andere een mangoboom,kokosnootboom, en papayaboom. Hieronder de foto van mijn slaapvertrek in het bijgebouw. In het bijgebouw zijn twee slaapvertrekken waarvan in een gekookt wordt. We eten in de middag en de avond samen met de collega's die hier zijn. Een aantal collega's blijven ook op kantoor slapen.

In de nacht genoten van de krekelgeluiden. Het deed me denken aan de nachten vroeger toen ik met mijn broertje en ouders in Indonesie en de Filipijnen woonde. Geen last gehad van de muggen ondanks dat ik geen ventilator aan had, alleen de klamboe gebruikt en wat muggenspul. De malaria medicatie niet gebruikt dat is hier in de stad echt niet nodig.

Bruidsmeisje zonder armen

Vorige week zei Dara: "we gaan ergens naartoe". We zaten in de Toyota van Dara's vaste Chauffeur in Phnom Penh, die Carina genoemd wordt omdat hij jaren in dit type Toyota gereden heeft. Aangezien het gesprek in het Khmer genoot ik van het uitzicht om te zien hoe de stad overging in lintbebouwing door het platteland. Op een gegeven moment wilde hij links afgaan; dat betekent hier gewoon even linksinvoegen op de rechterrijbaan, als spookrijder zeg maar, wachten tot het tegemoetkomende verkeer stopt en daarna de weg vervolgen. Heel normaal eigenlijk hier: Iedereen lijkt stalen zenuwen te hebben in het verkeer. Toen ik vroeg waar we naartoe gingen.

Dara en ik in de tuktuk in Phnom Penh

 Naar een bruiloft, zei hij. Ik zei vereerd te zijn. Ik was wel blij dat ik een lange broek en overhemd aangedaan had net voordat hij gebeld had, omdat ik dacht dat het om een werkafspraak ging. Het was de bruiloft van een neef van zijn vrouw. Buiten stond een ontvangstcomitee van leden van de familie opgesteld. Ik boog maar zo diep mogelijk met mijn handen tegen elkaar, waarna we een ingepakt pakje kauwgum kregen.  Binnen, in wat later bleek, het gebouw van de pagode van de familie bleek te zijn, zaten wel vijfhonderd man aan mooi versierde ronde  tafels en stoelen Deze worden bij een bruiloft door een bedrijfje geregeld worden.
Gelukkig zaten we binnen de poort net onder een stukje open hemel waardoor je mooi de sterrenhemel kon zien, over de groepjes bezoekers die steeds van nieuwe gerechten en de nodige drank bediend werden, was net de band te zien die voor de muziek tijdens deze avond zorgde. Op een gegeven moment viel me ook op dat er geld geteld werd achter ons, alsof er een loterij gehouden werd. Nee, zo bleek, hier werd het geteld dat door de bezoekers in een enveloppe gedaan word waarbij ongeveer een bedrag van $10 per persoon verwacht wordt. Het dekt de onkosten. Het deed me denken aan bruiloft van een Filipijnse collega die ik jaren geleden bijgewoond heb.  De moeder van de bruidegom kwam ons bedanken met op haar arm een meisje, wat later haar kleindochter bleek te zijn, zonder armen.
Het meisje, ongeveer 5 jaar oud, bleek per ongeluk een mijn opgeraapt te hebben dat ze voor speelgoed aanzag. Gelukkig heeft ze het overleefd, en hopelijk kan ze ook in de toekomst trouwen. Het huwelijk is Cambodja erg belangrijk en word vaak aan het eind ervan het jaar gevierd. Veelal spelen koppelaars binnen de familie een rol, vooral op het platteland, en betaald de bruidegom een bruidsschat aan de familie van de bruid. Huwelijken konden tot voor kort wel 3 dagen duren maar dit word tegenwoordig steeds meer ingekort tot 1 dag, en ook is in de grote steden het steeds meer gewoon om huwelijken niet door de familie te laten bepalen maar door de partners zelf. Wat betreft ongevallen door landmijnen uit de dertig jaar dat het land in oorlog blijkt dat vorig jaar ongeveer 270  slachtoffers gevallen zijn. Een derde van de mensen die met een mijn in aanraking gekomen zijn zijn kinderen. In Cambodja zijn er meer dan 35 duizend mensen die verwondingen hebben opgelopen door landmijnen. Wrang is dat in februari in een jarenlang grensconflict tussen Thailand en Cambodja door Thailand clusterbom-munitie is gebruikt waarbij een gedeelte vaak niet direct ontploft. Door de lichtgevende kleuren oefenen deze explosieven een aantrekkingskracht uit op kinderen waardoor de mensen, en vooral kinderen in de omliggende dorpen een groot gevaar lopen hierdoor gedood of gewond te raken. Meer dan 80% van de Cambodjanen leven op het platteland.Vooral op het platteland leveren landmijnen een gevaar op, en het word afgeraden buiten de gebaande paden te lopen.

Eerste Cambodjaanse conferentie over klimaat en energie

Terwijl in Durban de Klimaattop aan de gang is, werd in Cambodja de eerste conferentie over klimaat en energie gehouden in het Phnom Penh Hotel.

Op uitnodiging van Dara hier samen met hem naartoe gegaan. Ik viel letterlijk met mijn neus in de boter van de lunch die ze verzorgden met Japanse sushi en Cambodjaanse gerechten omdat de conferentie eigenlijk een maand eerder plaats zou vinden. Het was eigenlijk de eerste conferentie die ik bijgewoond heb, bij binnenkomst kreeg je na het invullen van je naam en organisatie allerlei documenten in het Khmer en Engels en zelfs een officiële conferentie tas. Na een toespraak van de hoogwaardigheidsbekleders waaronder de Cambodjaanse minister voor milieu, werd er een beeld geschetst van de problemen en uitdagingen waar Cambodja voor staat, en stilgestaan bij de overstromingen in het land aan het einde van de regentijd. Overstromingen in de Mekong delta in de regentijd afgewisseld met droge perioden in de winter zijn een normaal fenomeen in Cambodja. Dit valt ook te zien aan de huizen op palen in het riviergebied van de Mekong. In de provincie Kampong Cham (Cham betekent arm vanwege de arme grond en bevolking) zijn gebieden die jaarlijks overstromen in de periode tussen juni en november door doorbraken in de natuurlijke oeverbeddingen die hier gevormd zijn. In dezelfde periode wanneer de Mekong rivier meer water verwerkt door de moessonregens, wordt wanneer de delta het water niet meer kan verwerken, dit noordwaarts vervoert naar het Tonle Sap meer. Het waterpeil van het meer stijgt van 1,5 meter naar tussen de 10 en 15 meter en het oppervlakte van het meer stijgt van 2,590 km2 naar ruim 24,000 km2. De omliggende grond worden moeraslanden die niet te gebruiken zijn voor de landbouw. Wanneer de delta het water weer verwerken kan stroomt het water weer weg uit het meer (bron).
Nu echter lijken extreme overstromingen door extreme regenval vaker voor te komen evenals extreme periodes van droogtes. Dit plaatst het land in een moeilijke positie omdat het weinig geld heeft en grotendeels afhankelijk is van de landbouw. De meeste Cambodjanen wonen op het land en leven van de kleinschalige landbouw. De landbouw leunt sterkt op de rijstbouw, dat voor ongeveer 80% uit rijstbouw bestaat. Klimaatsverandering kan leiden tot ziekte onder mensen (malaria, dengue), gewassen en dieren. Door de zeespiegelstijging kan het kustgebied overstromen en leiden tot verzilting van bodem en grondwater. Duidelijk werd dat de regering om geld vroeg aan donoren om de effecten van klimaatsverandering aan te pakken vanwege een gebrek aan middelen voor het implementeren van maatregelen op dit gebied. Op de conferentie waren boerenorganisaties, ngo's, donoren en mensen van het comité "Save the Mekong" aanwezig. Dit laatste was relevant omdat dit vooral boeren vertegenwoordigd uit de Mekong Delta. Het thema Energie stond namelijk ook op de agenda, dit houd de gemoederen sterk bezig vanwege de geplande bouw van 11 electriteitsdammen in de Mekong (Mekong kan worden vertaald als moeder van alle wateren) rivier door de regeringen van Laos, Cambodja, Vietnam en Thailand. China heeft door de grote vraag naar stroom al 4 dammen in de Mekong gerealiseerd.Gevreesd word dat dit negatieve zal hebben op de rijstbouw, transport en visserij. Terwijl China de positieve effecten op het gebied van de controle op overstromingen Ook zal het plan met zich meebrengen dat in Cambodja 30,000 mensen gedwongen zullen moeten verhuizen. In ieder geval zijn veel mensen bang voor de effecten zoals de organisatie save the Mekong.

Resource: http://www.savethemekong.org/link.php?page=2&initP=1&finP=3

Woensdag 7 december word in Siem Reap een gesloten vergadering gehouden tussen Cambodja, Vietnam, Laos en Thailand over de bouw van de eerste dam, hetgeen de deur kan openen voor de bouw van 10 extra dammen. De vier landen moeten tot overeenstemming komen voor de bouw van de dammen. Verwacht wordt dat door een lagere jaarlijkse regenval in de toekomst, de vraag naar water toe zal nemen, en dat dit in de toekomst zal kunnen leiden tot conflict wanneer de rivier gereguleerd en de belangen van nationale overleden een rol spelen bij het beheer.

Cambodja hoopt voor wat betreft klimaatverandering dat het vervuiler betaald principe toegepast gaat worden en dat landen met een grote emissie bijdragen aan de effecten van klimaatverandering in het land. Cambodja zorgt zelf nauwelijks voor emissie, en is bereid emissies tegen te gaan. Ook wordt getracht fondsen te trekken van donors om maatregelen tegen de gevolgen van klimaatsveranderingen te kunnen treffen, en heeft aangegeven dat omdat de eigen slachtkracht beperkt is voor het versterken van de kennis van- en de flexibiliteit ten opzichte van gevolgen van klimaatverandering de inzet van NGO's gevraagd word om zo de bevolking goed te informeren. Het wordt meer en meer duidelijk wordt dat klimaatsverandering ontstaat door menselijke technologie (zoals vliegtuigen, auto's, kolencentrales, electriciteitsmeren);

De sterke verhoging van het CO2 gehalte in de atmosfeer sinds de industriele revolutie, bevestigd dit en nu word dus getracht om overheden van de belangrijkste vervuilende landen zoals de VS, Canada, de EU, Rusland en China zover te krijgen om bindende afspraken te maken om de wereldwijde temperatuurstijging voor de huidige generaties en toekomende generaties af te remmen, en zo kettingreacties die kunnen ontstaan uit het verder afsmelten van de poolkappen zoals zeespiegelstijging te voorkomen.