De omgeving van Battambang: richting het noorden naar de Ek Phnom tempel.

De omgeving van Battambang heeft wat weg van Nederland: Het is grotendeels vlak en groen, en er zijn irrigatie kanalen. Daarna houd de vergelijking op: Hier staan palmbomen, pagodes en het is in maart hier een aantal graden warmer.
Het vlakke land maakt het een ideale omgeving om te fietsen. Fietsen zijn in Battambang voor $1,50-$2,00 te huur. Na een fiets gehuurd te hebben ben ik Battambang uit gefietst, een provincie stad dat wat meer mondainer en veel meer toeristen trekt dan Sisophon. In Sisophon kom je geen enkele toerist tegen. Terwijl in Battambang je bijna op elke straathoek wel een toerist tegenkomt. Battambang biedt naast huizenblokken met woningen uit de Franse tijd, de centrale markt, en de vele pagodes eigenlijk niet zoveel toeristische trekpleisters.

De meeste bezoekers huren dan ook een tuktuk of de fiets om de omgeving te verkennen. Battambang is wel de tweede stad van Cambodja met een inwonertal van 250,000 ook al doet het centrum van de stad dit niet vermoeden: Het heeft de uitstraling van een rustig provinciestadje dat aan de rivier de Sangke ligt.

Op zo'n 15 km van Battambang ligt de Ek Phnom tempel.De Ek Phnom tempel is een Hindoeïstische tempel die voor Angkor Wat gebouwd is in het jaar 1027.
Om de Ek Phnom tempel te bereiken moet je de rivier volgen werd me verteld. Dat klopte gelukkig.
Ook al had ik de tempel bijna gemist omdat ik aan de verkeerde kant van de rivier reed.

De fietstocht van in totaal zo'n 30 Km voert door dorpjes en langs zo'n beetje alle geloofsgemeenschappen; Natuurlijk overwegend pagodes, maar ook langs enkele moskeeën, en een enkel kerkje van de apolistische gemeente.

De volgers van de drie geloven hebben het allemaal zwaar te verduren gehad,  maar de pagodes langs de fietsroute lijken in veel gevallen het schrikbewind van Pol Pot te hebben. Er word gezegd dat dit komt omdat de plaatselijke Khmer rouge goeverneur de pagodes spaarde (bron) of omdat de zware wapens ontbraken om de pagodes te vernietigen. De pagodes hebben deze tijd in ieder geval overleefd dit in tegenstelling tot vele andere pagodes.
Moslims zijn al meer dan duizend jaar in Cambodja, en het zijn vooral de Chams die moslim zijn. De Chams zijn ook de eeuwenoude vijand van de Khmer. Zoals in de tijd van Angkor Wat. De Rode Khmer heeft geprobeerd de Cham geheel uit te roeien. De moslim gemeenschap heeft het ook erg zwaar te verduren gehad in die tijd. Alle 132 moskeeën werden in deze tijd verwoest. In Cambodja leven nu ongeveer 136,000 moslims, en vormen een kleine minderheid. (Bron).

Op weg naar de tempel ben ik twee moskeeën tegengekomen waar de Chams vaak geconcentreerd omheen wonen.

De Ek Phnom tempel is grotendeels aangetast door de tand des tijds, maar ook door oorlogshandelingen deelsverwoest.

Lang nadat Phnom Penh door Vietnamese troepen bevrijd werd, bleven juist in Pailin en Battambang Rode Khmer eenheden actief waar ze vooral bergposities innamen. Maar eind jaren tachtig werd Pailin ingenomen en in 1990 werd een grote aanval geopend op de stad Battambang.

In 1988 werd de stad al grotendeels ingenomen door een duizendtal Khmer rouge strijders die de Vietnamezen noodzaakten zich terug te trekken. De Ek Phnom tempel schijnt ook een van de vele plekken te zijn waar Khmer rouge strijders gruwelijkheden hebben begaan op de plattelands- en uit de steden gedeporteerde bevolking.

Wanneer je de tempel tegenkomt zie je eerst een groot Boeddha beeld met bijgebouw die half is afgebouwd. Het verhaal gaat dat de bouw ervan door de gouverneur gestopt werd omdat het de monumentale waarde van de tempel zou aantasten.

De basis van de tempel staat er nog altijd, en wordt omringd door 18 Bodhi bomen. Tegenwoordig is de plek een populaire plek om te picknicken en ook een vaste prik voor toeristen die Battambang bezoeken. Toen ik er was was het redelijk rustig met een tiental andere toeristen op het tempel terrein.

De Ek Phnom Pagode is zeven jaar geleden naast de ruine van de tempel gebouwd. Het schijnt een van de meest complete collecties van Boedhistische muur en plafond schilderingen te herbergen. Ook schijnt het geen crematorium the hebben. Behalve een klein crematorium voor de lichamen van de monniken. De dorpelingen uit de omgeving kappen meestal een bananenboom en mengen dit met steenkool om een uitvaartsvuur te maken (bron).

 De weg naar de tempel is kronkelen en verhard. De tocht voerde langs veel winkeltjes, en in enkele dorpen markten die allerlei plaatselijke specialiteiten schijnen te verkopen.
Maar achter de huizen lagen toch vooral rijstvelden die de aanblik geeft van het groene Hollandse weidelandschap waarop enkele koeien grazen.

Een WC cursus in Phnom Penh

Na een WC cursus gevolgd te hebben ga je anders naar 'het kleine kamertje kijken'. De  busreis van Sisophon naar Phnom Penh duurt 6-7 uur, en kost $10 voor een enkele reis. Een taxi kost $20 en dan ben je afhankelijk van het verkeer en chauffeur twee uur minder onderweg. In beide gevallen is het soms billen knijpen, en een grote opluchting als ergens bij restaurant gestop wordt.

Een taxi wordt gedeeld. Waarbij geen rekening gehouden wordt met het maximale aantal passagiers. De reis kan beginnen en eindigen met 4 personen. Maar tussendoor kunnen er nog wel 2 mensen ingepropt worden. Dit allemaal zonder gemor. Er wordt altijd wel een gesprekje aangeknoopt met een vreemde, en het is hopen dat iemand niet heel veel bagage of een kip bij zich heeft. De benen kunnen altijd nog in de ruimte voor de versnellingspook gelegd worden, of als het echt niet anders kan verticaal tegen het plafond van de auto.

De afstand is in totaal 314 km, en voert over de nationale weg nr 5 een twee baans weg die naast bussen, en taxi's ook door vrachtwagens, traktoren, brommers, auto's en af en toe een kudde overstekende koeien gebruikt wordt.

Terug naar de kleine kamers. In Cambodja is vooral het Frans type toilet gebruikelijk. Dus een gat met ernaast twee plaatsen om de voeten neer te zetten. In de wereld zijn er twee typen WC culturen: de cultuur van billenvegers, en de billenwassers. Cambodja behoort tot de laatste categorie. Waardoor het gebruikelijk is dat er in het toilet een ton met water staat en een hoosbeker waarmee je de edele delen kan wassen. WC papier en zittoiletten zijn alleen in middenklasse hotels (vanaf $5 per nacht) en in luxere huizen gebruikelijk.

een voorbeeld van een Frans model toilet.

In de steden zijn deze toiletten aangesloten op een riool. Waarbij de urine en uitwerspelen samen met het water in een rivier of kanaal terecht komt.

Buiten de stad zijn zogenaamde "pit toiletten" gebruikelijk. Dit zijn toiletten waarbij de uitwerpselen en urine onder het toilet in een betonnen buis die ingegraven in de grond is opgevangen worden.

Maar op het platteland hebben vaak minder dan 20% van de families een toilet. Het is dus vrij normaal dat de grote en kleine behoeften buiten in het veld gedaan worden. Nu is dat op zich goed voor de vruchtbaarheid, maar vergroot ook de kans op ziekten zoals diahree, dengue en malaria. Vooral ontlasting heeft veel ziektekiemen. Urine is in vergelijking met ontlasting vrij schoon.
Ontlasting moet gedurende minimaal driekwart jaar in hete omstandigheden drogen om de meeste ziektekiemen te doden (compostering met een temperatuur van boven de 60 graden celcius).

De WC cursus werd gegeven door de NGO's Rainwater en Live & Learn die bezig zijn met een ecosan project in de drijvende dorpen op het Tonle Sap meer. 
Er werd laten zien hoe je een goedkoop ecosan toilet kan gebruiken met gescheiden afvoergaten voor de urine, ontlasting, en het billenwassen.

Ecosan toiletten zijn gericht op het hergebruik van ontlasting en urine in de landbouw. Hierbij worden in sommige gevallen urine en ontlasting gezamenlijk gecomposteerd en in andere gevallen wordt het urine en de ontlasting gescheiden om de verwerking en hergebruik veiliger en meer hygienisch te maken.

Urine en ontlasting hebben precies dezelfde bestanddelen als kunstmest in de winkel namelijk Nitrogeen, Fosfor en Potassium.

De resultaten voor met name urine zijn vergelijkbaar als voor kunstmest. Het is een goed alternatief om de bodem te verrijken wanneer de ontlasting goed en hygienisch gecomposteerd word en er geen dierlijke mest voorhanden is. Fosfor een belangrijk onderdeel van kunstmest word uit de bodem gewonnen op maar een aantal plaatsen in Florida, de Westelijke Sahara, en China, en deze voorraad begint op te raken. Verwacht wordt dat de bekende voorraad fosfor nog deze eeuw op is. Dit terwijl in onze urine en ontlasting deze stof ook aanwezig is.